Po miano bohatera sięga wielu, do historii przechodzi kilku. Nawet tych, którym zbyt szybko postawiono pomniki, historia sprowadza na ziemię. Uczciwy sąd przychodzi po upływie czasu. Bywa, że okrzyczany przedwcześnie bohaterem okazuje się zdrajcą. Bywa i odwrotnie, choć fałsz i potwarz są raczej niezmywalne.
Najtrudniej przychodzi ocenić współczesnych. Brak perspektywy, koteryjne oceny, zawiść. Tak było ongi, tak pozostało. Iluż było cichych, nieznanych bohaterów narodowych powstań. Iluż było konspiratorów w różnych epokach: za Legionów Piłsudskiego i za "Solidarności" Wałęsy. Iluż pozostało w cieniu gwiazd. Nie brakowało gwiazd, które z upływem lat zbladły, a nawet zaczęły świecić fałszywym blaskiem. To nie tylko polskie doświadczenie. Marszałek Petain po bitwie pod Verdun został największym bohaterem Francji, natomiast po kolaboracji z Hitlerem - największym zdrajcą.
20-lecie Sierpnia ´80 było obchodzone bardzo uroczyście, choć nie zabrakło uproszczonych, może i koniunkturalnych ocen, nawet krzywdzących. Historia powie, kto był wielki, a kto mały, choć już dziś nie wolno odmawiać chwały wszystkim twórcom Sierpnia. W Polsce jednak trudno o miano bohatera, mimo zasług. Trudniej niż na przykład u braci Czechów, którzy potrafią się cenić, czy u Francuzów, którzy pielęgnują nawet bardzo rachityczne krzewy bohaterstwa. Może bierze się to stąd, że w Polsce zawsze było wielu bohaterów. A może z mniej przyzwoitych względów. Znane są nasze wady: łatwo nam przychodzi skok na barykadę, ale potem jeszcze szybciej się kłócimy. Widział to Napoleon, patrząc na polskich generałów, szydził z nas Churchill. Nawet dziś, w demokracji, gdy wokół spokój - ileż rąk wzniesionych w kłótniach i nienawiści.
W tych zapiskach na XXI wiek zaczynam się powtarzać: znowu odwołam się do Jana Pawła II, którego tak kochamy, którego tak pięknie słuchamy, a przy tym wszystkim tak niewiele się zmieniamy. A przecież Papież ciągle mówi, jak zostać bohaterem. Nie zostaje nim ten, kto pcha się za wszelką cenę na pierwsze strony gazet i przed telewizyjne kamery. Nie staje się nim ten, o którym akurat głośno, któremu dziś tłum bije brawo. Nie człowiek żyjący na zewnątrz, a pusty wewnątrz. Do historii przechodzą ludzie żyjący prawdą i miłością. Wystarczy czytać Papieża, aby dostrzec drogowskaz.