"NIEDZIELA":- Jak zrodził się pomysł VERBA SACRA - Modlitwy katedr polskich?

PRZEMYSŁAW BASIŃSKI: - Jako młody reżyser realizowałem sztukę Dzień gniewu Romana Brandstaettera, która stała się dużym sukcesem. Przekonałem się wtedy, że publiczność jest spragniona repertuaru religijnego. Tak jakoś złożyło się, że następne moje przedstawienia związane były z tym nurtem literatury. Po wystawieniu polskiej prapremiery Dialogów karmelitanek G. Bernanosa otrzymałem propozycję od Karmelitów Bosych z Poznania, aby w ich klasztorze robić teatr. Pomyślałem sobie, że jest to okazja do przypomnienia wspaniałych tekstów, których autorami byli święci, mistycy, Doktorzy i Ojcowie Kościoła. Potrzeba odczytania tych tekstów wydała mi się ważniejsza od pomysłów inscenizacyjnych. Ku zdumieniu wielebnych ojców i mojemu, cykl ten o nazwie "Piwnica duchowa" (nazwa wzięta z pism patrona przedsięwzięcia, św. Jana od Krzyża) wzbudził spore zainteresowanie i miał swoją publiczność. Występowali tam m.in.: Maja Komorowska, Danuta Michałowska, Henryk Machalica. Z dzisiejszej perspektywy widzę, że była to jakby generalna próba przed projektem "VERBA SACRA - Modlitwy katedr polskich", dla którego powstania najważniejszym impulsem był Wielki Jubileusz. Mój pomysł wymagał poparcia wielu instytucji, z których Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu okazał się najlepszym protektorem. Szczególnie zaangażowali się tutaj: dziekan Wydziału Teologicznego - ks. prof. dr hab. Tomasz Węcławski i prof. dr hab. Bożena Chrząstowska z Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej.

- Gdzie i kiedy odbyła się pierwsza prezentacja?

- 23 stycznia 2000 r. w bazylice archikatedralnej pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu Gustaw Holoubek odczytał Księgę Koheleta i fragmenty Pieśni nad Pieśniami. Towarzyszył mu Poznański Chór Katedralny pod dyrekcją ks. Szymona Daszkiewicza.

- Jakie jest kryterium doboru tekstów biblijnych i jak przebiega praca nad każdą prezentacją?

- Wybór tekstów określa 2000-letnia historia chrześcijaństwa i jego starotestamentowe korzenie. Po konsultacjach z gronem wybitnych biblistów, teologów i filologów wyłoniony został repertuar, na który złożyło się pięć ksiąg Starego Testamentu: Księga Rodzaju, Księga Mądrości, Księga Psalmów, Księga Koheleta, Księga Hioba i pięć Nowego Testamentu: Ewangelia wg św. Marka, Ewangelia według św. Jana, Dzieje Apostolskie, Listy św. Pawła i Apokalipsa oraz dwa scenariusze poświęcone literaturze staropolskiej: Bogurodzica i Kazania Skargi. Praca nad przygotowaniem prezentacji ma charakter zespołowy. Pierwszą osobą, która przygotowuje tekst, jest konsultant teologiczny. Proponuje on autora przekładu i pierwszą wersję całości. Po nim tekst opracowuje filolog, potem tekst trafia do mnie. Oceniam go pod kątem tego, co aktor może z niego wydobyć i jak jest on dostosowany do możliwości wykonawcy. Chodzi o to, by dać aktorowi szansę artystycznego kreowania słowa. Głównym punktem każdej prezentacji jest recytacja tekstu przez aktora. Poprzedzają ją dwa krótkie komentarze - biblistyczny i filologiczny. Całość urozmaica oprawa muzyczna w wykonaniu znanych zespołów chóralnych i instrumentalistów. Praca zespołowa odzwierciedla podstawową ideę VERBA SACRA, jaką jest przymierze przedstawicieli najważniejszych nurtów kultury duchowej - wiary, nauki i sztuki.

- Kto obejmuje patronat?

- Ze względu na uroczystą i wyjątkową rangę VERBA SACRA patronat objął Premier Rzeczypospolitej Polskiej - prof. Jerzy Buzek. Mamy również patronat Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Bardzo duże znaczenie ma dla nas patronat władz kościelnych, regionalnych i samorządowych - biskupów, wojewodów, prezydentów miast, starostów, rektorów wyższych uczelni. To symboliczny znak więzi z dziedzictwem, w którym historia naszej państwowości spotyka się z początkami chrześcijaństwa i podkreśla swój związek ze światem kultury łacińskiej.

- Kto jest wykonawcą, kto słuchaczem i jaki jest odbiór tekstów?

- Słowo to domena aktorów, którzy znają i potrafią wyrazić jego świętą przestrzeń. Do prezentacji zostali zaproszeni najwybitniejsi artyści sceny narodowej, m.in.: Maja Komorowska, Halina Łabonarska, Anna Seniuk, Halina Winiarska, Krzysztof Globisz, Gustaw Holoubek, Jerzy Kiszkis, Krzysztof Kolberger, Jan Peszek, Zbigniew Zapasiewicz, Jerzy Zelnik. Dotychczas przygotowano osiem premier: Księga Koheleta i Pieśń nad Pieśniami (Gustaw Holoubek), Księga Mądrości (Halina Łabonarska), Księga Rodzaju (Krzysztof Kolberger), Ewangelia wg św. Marka (Tadeusz Malak), Dzieje Apostolskie (Halina Winiarska i Jerzy Kiszkis), Bogurodzica albo Pacierz Staropolski (Anna Seniuk), Księga Hioba (Jan Peszek), Księga Psalmów (Krzysztof Globisz).
Nasi słuchacze to przekrój całego społeczeństwa, od prostych ludzi po profesorów i osoby na najwyższych stanowiskach. Przychodzą całe rodziny: rodzice, dziadkowie, wnuki, małżeństwa z małymi dziećmi w wózkach. Przychodzą ludzie młodzi, którzy - jak powiedział mi pewien dziennikarz... umawiają się na VERBA SACRA! Drukujemy kilkaset programów, w których opublikowane są komentarze i pełny tekst czytany przez aktora. Słuchacze śledzą recytację i są jej aktywnymi uczestnikami. Już na półtorej godziny przed rozpoczęciem ludzie zajmują miejsca w katedrze. Wielu kieruje się do kaplic bocznych, gdzie kontemplują recytowany tekst. Od pierwszej prezentacji, na którą mimo dotkliwego mrozu przybyło 1500 osób, frekwencja jest zawsze bardzo wysoka. Przed inauguracją nikt z nas, organizatorów, nie przypuszczał, że taka będzie skala odbioru. Dzisiaj mogę śmiało powiedzieć, że masowa publiczność jest prawdziwym fenomenem cyklu.

- Czy to pomaga w lepszym i głębszym rozumieniu tekstów biblijnych?

- Na początku, oczywiście, ważny jest aktor. Znane nazwisko przyciąga i wzbudza ciekawość. Potem, kiedy rozlega się tekst, czuje się, że publiczność uwalnia się od aktora, aktor od siebie i najważniejsze jest słowo. Interpretacja aktorska ma wpływ na słuchacza. Nie wątpię, że wielu zaczęło sięgać do Biblii, która dotąd pełniła na półce rolę dekoracji. Moja teściowa po dramatycznej recytacji Księgi Hioba wykonanej znakomicie przez Jana Peszka wróciła szybko do domu i sięgnęła zaraz do Pisma Świętego, aby jeszcze raz przeczytać usłyszany tekst. Zdarzały się i takie przypadki, że osoby duchowne odkrywały dzięki recytacji w znanym sobie nieomal na pamięć tekście nowe znaczenia.

- Co jest myślą przewodnią prezentacji?

- Zachęta do przyjęcia Słowa Bożego w codziennym życiu, moim, Twoim i naszym wspólnym. Również publicznym.

- Plany na przyszłość.

- Modlitwy katedr europejskich. Projekt jest już gotowy i przetłumaczony na 6 języków - angielski, francuski, hiszpański, niemiecki, portugalski, włoski. W najbliższym czasie rozpoczniemy poszukiwania tych osób i instytucji, które chciałyby przystąpić do współpracy przy realizacji tego przedsięwzięcia.
Tymczasem kontynuujemy "Modlitwy katedr polskich". Najbliższe premiery w Poznaniu - Listy św. Pawła (Maja Komorowska), Kazania Skargi (Zbigniew Zapasiewicz), Apokalipsa (Jerzy Trela) i Ewangelia według św. Jana (Jerzy Zelnik). W przygotowaniu edycje w: Gnieźnie, Lublinie, Krakowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu. Przygotowywana jest również prezentacja VERBA SACRA w Częstochowie z okazji 75-lecia archidiecezji.
Wystąpi Anna Seniuk w programie pt. Bogurodzica albo Pacierz staropolski. Planowany na rok przyszły międzynarodowy konkurs na interpretację tekstu sakralnego i religijnego będzie polegał na wyłonieniu nowych wykonawców w tym zakresie, a w dalszym planie upowszechnianie i pogłębianie zainteresowania Pismem Świętym. Na razie ograniczamy się do młodzieży szkół teatralnych i aktorów, ale jeśli uzyskamy pomoc, to stworzymy również kategorię nieprofesjonalną (młodzież szkolna).

- Dziękujemy za rozmowę.