Wzniesienie porosłe lasem

Tytuł dzisiejszej refleksji zaczerpnięty został z lokalnej pieśni sanktuaryjnej ułożonej pod koniec XX w. przez jednego z mieszkańców Wierzchlasu. Refren tej pieśni brzmi następująco:

O Wierzchlejska Matko Boska

Władna nam Królowo

Łask Dawczyni, Monarchini

Matuchno Jezusowa

Wierzchlas został zaliczony przez Arcybiskupa Metropolitę Częstochowskiego do rejestru lokalnych sanktuariów maryjnych z uwagi na otoczony wielką czcią wiernych obraz Najświętszej Maryi Panny - kopię wizerunku częstochowskiego. Parafia położona jest w pięknym rejonie archidiecezji, w odległości 7 km od Wielunia. Jej topograficzna nazwa pochodzi od wzniesienia porosłego lasem, które znajdowało się w pobliżu.

Początki parafii

Miejscowość należy do najstarszych osad na ziemi wieluńskiej, przy czym pierwsze oficjalne wzmianki pochodzą z połowy XV w. Dokładnie opisuje Wierzchlas arcybiskup gnieźnieński Jan Łaski. Można przypuszczać, że parafia erygowana tu była znacznie wcześniej, być może za czasów Kazimierza Wielkiego.

Najpierw była kaplica

O pierwotnej drewnianej świątyni nie zachowały się żadne dokładniejsze informacje. Obecny kościół parafialny pw. św. Mikołaja został zbudowany staraniem kolatorów osiadłej tu rodziny Wierzchleyskich. Początkowo była to niewielka kaplica w gotyckim stylu, stanowiąca oratorium rezydencji Wierzchleyskich. Prawdopodobnie jest to obecne prezbiterium świątyni z zabytkowym ołtarzem głównym, w którym znajduje się otoczony czcią obraz Matki Bożej. Z czasem oratorium rozbudowano i powiększono o nawę obecnego kościoła. W 1603 r. podczas pożaru spłonął drewniany dach. W 1760 r. kosztem właściciela wsi Felicjana Wierzchleyskiego, oraz staraniem ówczesnego proboszcza ks. Józefa Krynickiego dokonano przebudowy domu Bożego wyposażając go w piękne ołtarze w stylu rokokowym. W ołtarzu głównym ponad obrazem Matki Bożej w owalu znajduje się inne malowidło przedstawiające św. Mikołaja, patrona świątyni.

Cudowny obraz

Sam cudowny obraz pochodzi najprawdopodobniej z XVIII w. W opinii historyków sztuki zastąpił on inną starszą kopię ikony Matki Bożej Częstochowskiej znajdującą się w Wierzchlesie znacznie wcześniej i już wtedy słynącą łaskami. Akta wizytacji biskupiej z 1668 r. wspominają iż "w wielkim ołtarzu tutejszej świątyni znajduje się obraz Matki Bożej Częstochowskiej z dwoma pozłacanymi, srebrnymi koronami, 19 wotami". O obrazie tym, a także o niezwykłym jego kulcie wspominają również dokumenty wizytacji biskupich z 1730 i 1746 r. Wynikałoby z tego, że cześć oddawana Maryi w Wierzchlesie jest głęboko zakorzeniona w historii i tradycji tej parafii. Jej wyrazem są także wzmianki o pielgrzymkach do Wierzchlasu z Dzietrznik, Pątnowa, Mierzyc, Masłowic, Rudy, Łaszewa i Kraszkowic, które niegdyś należały do parafii sanktuaryjnej.

Wierzchlas wczoraj i dzisiaj

Wierzchlas w naszych czasach zmienia swój socjologiczny obraz. Tak jak wszędzie docierają tu różne wpływy nie zawsze korzystne dla moralnego rozwoju mieszkańców. Trzeba jednak widzieć dobro. Piękna, nowoczesna szkoła z niezwykle życzliwą Kościołowi kadrą pedagogiczną. Wierzchlas również na stałe wpisuje się w dzieje literatury polskiej. Popularna pisarka, Ewa Szumańska opisuje dzieje kultu, historię osady oraz osobiste wrażenia z tego sanktuarium w swej książce pt. Drogi ( Kraków 1991). Dzieło to jest owocem jej pielgrzymki szlakiem świątyń maryjnych w rejonie wieluńsko-radomszczańskim. W Wierzchlesie obraz Matki Bożej pokryty jest srebrną sukienką ufundowaną przez tutejszego proboszcza ks. Klemensa Brzozowskiego w 1886 r. Jako ciekawostkę warto wspomnieć, iż w kronice parafii można zobaczyć rachunki z pracowni grawerskiej w Częstochowie, które firma wystawiła za wykonaną pracę na nazwisko fundatora ks. Brzozowskiego.

Piękny zwyczaj

Do czasu II wojny światowej przed cudownym obrazem płonęło światło umieszczone w wielkiej srebrnej lampie, którą niestety skradli okupanci. Rzadki to już zwyczaj, ale warto go tu wspomnieć, ponieważ jest wzruszającym dowodem miłości tutejszych rodzin do Matki Bożej.

Parafia ma charakter rolniczy. Wielu mieszkańców w gospodarstwach miało krowy. Przez wieki utrwalił się w Wierzchlesie zwyczaj przygotowania wkładu do srebrnej lampy przed obrazem. Otóż kiedy wycieliła się krowa, z pierwszego masła gospodyni ulewała wkład do lampy i z całą rodziną przybywała do kościoła, aby zapalić światło przed Matką Bożą.

Pobożność maryjna

Sanktuarium żyje rytmem roku liturgicznego. Szczególnie ulubioną modlitwą mieszkańców jest Różaniec. Również na podkreślenie zasługuje stała obecność mieszkańców Wierzchlasu na czuwaniu archidiecezjalnym z 11 na 12 każdego miesiąca na Jasnej Górze. Główne odpusty przypadają w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - 15 sierpnia oraz w dniu patrona parafii św. Mikołaja - 6 grudnia. Szczególny charakter ma również dzień 13 sierpnia. W tym dniu w Wierzchlesie zatrzymuje się piesza pielgrzymka zdążająca z Gniezna do Częstochowy. Nie tylko przypomina ona historyczne więzy łączące Wierzchlas, który kiedyś należał do archidiecezji gnieźnieńskiej, ale również przyjęcie pielgrzymów w Wierzchlesie jest manifestacją gościnności otwartych serc i drzwi w rodzinnych tradycjach parafian.

Wydaje się, że taka postawa w dzisiejszej rzeczywistości zasługuje na szczególne uznanie. Otwarte serca dla bliźnich jeszcze szerzej niech się otwierają dla Boga.

Niech każda niedziela i święto gromadzą w tym sanktuarium coraz większą liczbę dzieci, młodzieży i dorosłych w "szkole Maryi" .

Chlubna tradycja zobowiązuje. Należy życzyć mieszkańcom Wierzchlasu, aby wzrastali w łasce i w mądrości, która emanuje z oczu ich "władnej Królowej". Niech mieszkańcy tej parafii wraz z całą archidiecezją poczują się Bogiem silni realizując swoje chrześcijaństwo na miarę wyzwań XXI w.