Od przeszło sześciuset lat Jasnogórska Bogurodzica nieprzerwanie otaczana jest żarliwym i wciąż rosnącym kultem. Jest w nim miłość do Matki Boga i całej ludzkości, połączona z czcią dla dostojeństwa monarszego majestatu, jakim otacza się Maryję Królową Polski, Władczynię i Orędowniczkę Narodu. Dzieje Cudownego Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej ­ od momentu, gdy pojawił się na Jasnej Górze, aż do naszych czasów ­ nierozerwalnie splotły się z losami Polski. Otoczony powszechnym kultem ­ zarówno przez władców, jak i przez wszystkie stany ­ był i jest nadal jednym z elementów świadomości narodowej.
Fundacja Klasztoru Paulinów na Jasnej Górze, dokonana przez księcia opolskiego Władysława w 1382 r., należy do faktów udokumentowanych źródłowo, lecz czas pojawienia się tam Cudownego Wizerunku Bogurodzicy i powierzenia go opiece Paulinów nie jest dokładnie znany. Według tradycji zakonnej, przekazanej w drugiej połowie XVI wieku przez pisarza paulińskiego Mikołaja z Wilkowiecka, Obraz Matki Bożej został złożony na Jasnej Górze w dwa lata po fundacji klasztoru, to jest w 1384 r.
Wizerunkowi Matki Bożej od początku towarzyszy literacka historia, inaczej mówiąc ­ legenda. Najstarszym zachowanym źródłem jest Translatio Tabulae Beatae Mariae Virginis, quam Sanctus Lucas depinxit propris manibus ­ Przenosiny tablicy Błogosławionej Dziewicy Maryi, którą Święty Łukasz wymalował własnymi rękami (odpis z wcześniejszego), pochodzące z pierwszej połowy XV wieku, z dopisaną później datą ­ 1474 r. Według tego przekazu, jest to dzieło malarskie św. Łukasza Ewangelisty przedstawiające Najświętszą Dziewicę Maryję z Dzieciątkiem Jezus, namalowane na deskach stołu w jerozolimskim domu Bogurodzicy, gdzie spędziła ostatnie lata swego ziemskiego życia. Legendarny opis opowiada historię sprowadzenia Obrazu przez cesarza Konstantyna Wielkiego z Jerozolimy do Konstantynopola, a następnie przekazania go przez cesarza księciu ruskiemu Lwu, który go przywiózł do swych posiadłości. Podczas wojny prowadzonej przez węgierskiego króla Ludwika Wielkiego Obraz został znaleziony w Bełzie przez królewskiego namiestnika Władysława, księcia opolskiego, który przywiózł go do Polski i ofiarował Paulinom na Jasnej Górze. Według tej tradycji, powierzony przez księcia opolskiego opiece braci pustelników Cudowny Wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem zaliczał się do najszacowniejszych relikwii chrześcijańskiego świata. Z racji podłoża, na którym był namalowany, stanowił pamiątkę związaną bezpośrednio z codziennym życiem Maryi, a jako Jej wierny wizerunek, stworzony w natchnieniu przez św. Łukasza Ewangelistę, przybliżał wiernym pamięć duchowej obecności i piękno Matki Zbawiciela.
Od początku swej obecności na Jasnej Górze Obraz był otoczony wielkim kultem, a jego cudotwórcza moc przejawiała się w licznych łaskach doznawanych przez wiernych. Czczono go nie tylko w Królestwie Polskim, lecz i na ziemiach sąsiednich. Wybór Jasnej Góry na sanktuarium maryjne (do takiej roli klasztor został powołany przez księcia fundatora w momencie powierzenia Cudownego Obrazu Bogurodzicy) nie wydaje się przypadkowy. Tak jak kolejne fundacje erygowanych przez Opolczyka klasztorów paulińskich służyły wsparciu religijnych i politycznych zamysłów księcia, tak też kult Wizerunku Jasnogórskiego od początku miał charakter oficjalny. W zamyśle fundatora miała to być zapewne opiekuńcza relikwia zarówno dziedzictwa rodowego, jak i ziem lennych. Wydarzenia polityczne, klęska księcia i jego przegrana, nie pozwoliły w pełni urzeczywistnić tych planów. Ale nowy dobroczyńca Zakonu Paulinów ­ król Władysław Jagiełło, zapewne za namową swej żony, królowej Jadwigi ­ potwierdził w 1393 r. fundację Jasnej Góry i pomnożył nadania klasztoru. Para monarsza wraz z opieką nad jasnogórskim konwentem przejęła ideę szczególnego kultu słynącego z cudów Wizerunku Bogurodzicy. Obraz stał się opiekuńczą relikwią nowej dynastii Jagiellonów, a tym samym całego Królestwa Polskiego. Maryja, jako niebiańska Królowa Polski i duchowa władczyni narodu, czczona była ze splendorem monarszego majestatu w swym Jasnogórskim Sanktuarium, uznanym od czasów Jagiełły za duchową stolicę Królestwa.