Rosyjski skarb narodowy

Ikona Matki Bożej Kazańskiej, zwanej także „Putiewoditelnica” (Przewodniczka) czy „Wlachernskaja” (od cerkwi w Konstantynopolu, w której za Jej sprawą dokonywały się cuda), namalowana jest w stylu bizantyńskim na drewnianej desce z XIII wieku i prawdopodobnie została wykonana w Konstantynopolu. Przedstawia ona głowę i ramiona Najświętszej Maryi Panny z Dzieciątkiem Jezus. Cały obraz pokryty jest srebrną „rizza” z XVII wieku. Sukienka jest inkrustowana ponad tysiącem diamentów, szmaragdów, rubinów, szafirów i pereł. Carska statystyka fiskalna z 1900 r. ocenia ją na 35 450 rubli.
Prócz wartości historycznej i artystycznej wyróżnia się ona znaczeniem duchowym - jest świadectwem wielkiej czci, jakiej doznaje Matka Boża ze strony władców i ludu.

Od Iwana Groźnego do Józefa Stalina

Rosyjska historia ikony Matki Bożej Kazańskiej sięga panowania cara Iwana Groźnego. Według podania, w lipcu 1579 r. 10-letniej Matronie trzykrotnie objawiła się Matka Boża, nakazując odszukanie ikony w zgliszczach spalonego domu. Istotnie, jak w historii wielu cudownych ikon, które pojawiały się w niezwykłych okolicznościach (po pożarze, podczas powodzi lub przypadkowo w lesie), garstka pobożnych osób znalazła nietknięty obraz Bogurodzicy. Przy obrazie dochodziło najpierw do cudownych uzdrowień, a wkrótce Kazańska Matka Boża zasłynęła „cudami militarnymi”, zapewniając Rosji ochronę. Patriarcha polecił wykonanie kilku kopii ikony. Obdarowany Świętą Patronką Iwan Groźny nakazał budowę świątyń ku Jej czci.
W Rosji przed rewolucją 1917 r. było czczonych 11 ikon Matki Bożej Kazańskiej uznanych oficjalnie przez Kościół za cudowne. W czasach sowieckich Patriarchat Moskiewski dodał jeszcze pięć takich ikon. W sumie w Rosji jest czczonych jako cudowne 30 tzw. ikon kazańskich. Na użytek pobożności ludowej przed rewolucją w całym imperium sporządzono 10 milionów ich kopii.
W 1612 r. jedną z kopii podarowano kniaziowi Dymitrowi Pożarskiemu i po modlitwie przed tym obrazem Rosjanie odzyskali monaster Nowodziewiczy w Moskwie, a następnie Kreml, przepędzając stamtąd Polaków. Na pamiątkę zwycięstwa nad Polakami prócz normalnego święta, 8 sierpnia, ustanowiono jesienne święto Kazańskiej Ikony Matki Bożej - 22 października. Po przeniesieniu stolicy do Petersburga w 1721 r., na rozkaz Piotra Wielkiego, ikonę kazańską umieszczono w 1811 r. w specjalnym sanktuarium zbudowanym na wzór Bazyliki św. Piotra w Rzymie.
Sobór Kazański, którego budowa trwała 30 lat, stał się po rewolucji Muzeum Historii Religii i Ateizmu. Przed jedną z pierwszych kopii ikony Matki Bożej Kazańskiej w 1812 r. modlił się Michaił Kutuzow, przejmując dowództwo nad wojskami rosyjskimi w walce z Napoleonem. W najtrudniejszych dniach dla obrony ZSRR, w grudniu 1941 r., kiedy oddziały niemieckie stały pod samą stolicą, ratunku u Bogurodzicy szukał „generalissimus” Józef Stalin. Podczas oblężenia Stalin nakazał oblatywanie Moskwy specjalnym samolotem z kopią ikony Matki Bożej Kazańskiej na pokładzie.

Z Fatimy do Watykanu

Ikona Matki Bożej Kazańskiej sama stała się przedmiotem napaści. W nocy 29 czerwca 1904 r. ukradł ją niejaki Czajkin i ślad po niej zaginął aż do czasu zakończenia I wojny światowej, kiedy to pewien angielski arystokrata oświadczył, że kupił oryginalną ikonę w Polsce. Za jakiś czas arystokrata zubożał i musiał ikonę odsprzedać. 26 lipca 1970 r. Matka Boża Kazańska znalazła się w Ośrodku Bizantyńskim „Domus Pacis” w Fatimie. Ośrodek „Domus Pacis” tworzą Jezuici obrządku wschodniego.
W 1993 r. mnisi obrządku bizantyńskiego w Fatimie podarowali ikonę Janowi Pawłowi II. Odtąd znajduje się ona w papieskich apartamentach.