Słabością polskiej polityki kulturalnej okazała się po roku 1989 niedostateczna troska o szeroko pojęte dziedzictwo narodowe. Wynikało to z dominacji postkomunizmu posługującego się wulgarnym liberalizmem, traktującym przeszłość i tradycję jako przeszkody na drodze modernizacji kraju. Tego typu podejście poniosło jednak klęskę. Człowiek ze swej natury nie może odwracać się od przeszłości. Zbiorowa pamięć jest warunkiem istnienia i rozwoju autentycznej wspólnoty międzyludzkiej. Dotyczy to także narodu, a więc jednego z zasadniczych podmiotów polityki.
Kiedy dwa lata temu obejmowałem swój obecny urząd, priorytetem było dla mnie włączenie w główny nurt polityki kulturalnej takich dziedzin, jak upowszechnianie świadomości historycznej, muzealnictwo czy ochrona zabytków. W 2007 r. działania rozpoczęte przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego są silniejsze. Tegoroczny budżet MKiDN uległ kolejnemu zwiększeniu i zamyka się w najwyższej dotychczasowej kwocie 1 mld 870 mln zł. Program rządu przewiduje regularny wzrost wydatków na kulturę o 25 proc. w perspektywie kadencji.
Upowszechnianie pamięci historycznej jest czymś, co łączy kulturę z edukacją. Dlatego z okazji inauguracji nowego roku szkolnego 2007/2008 minister edukacji narodowej Ryszard Legutko i ja podpisaliśmy wspólną deklarację o zintegrowaniu współpracy MEN i MKiDN na rzecz edukacji patriotycznej i obywatelskiej. Od działania szkół i nauczycieli na tym polu w ogromnej mierze zależą postawy młodych ludzi, którzy w przyszłości jako dorośli przejmą odpowiedzialność za naszą ojczyznę.
Już drugi rok z rzędu Narodowe Centrum Kultury realizuje program operacyjny MKiDN „Patriotyzm jutra”. Celem programu jest wspieranie przedsięwzięć w zakresie systematycznej, a zarazem nośnej w przekazie, edukacji patriotycznej. Dofinansowywane są działania, które upowszechniają wiedzę na temat polskiej tradycji narodowej oraz przypominają w ciekawy sposób o polskiej historii. Wsparcie ze środków ministerialnych otrzymały takie projekty, jak „Jan Paweł II o Polsce” (Medialne Archiwum Jana Pawła II) czy organizowane przez karmelitów bosych sympozjum „W służbie Bogu i Ojczyźnie - św. Rafał Kalinowski” - z okazji 100. rocznicy śmierci tego świętego i wspaniałego patrioty.
W roku bieżącym NCK podjęło dwie wielkie inicjatywy: kampanię społeczno-edukacyjną „Pamiętam. Katyń 1940” oraz wystawy o Konstytucji 3 maja we Wrocławiu i Łodzi. Główne elementy kampanii to spoty telewizyjne oraz akcja billboardowa. Trzeba tu również wspomnieć o projekcie edukacyjnym, w ramach którego powstają adresowane do nauczycieli scenariusze lekcyjne, materiały multimedialne oraz broszury dotyczące dziejów i kontekstu mordu katyńskiego. Symbolem kampanii jest replika guzika z polskiego munduru oficerskiego odnalezionego w lesie katyńskim. Pomysł na taki właśnie znak pamięci i identyfikacji z bohaterami Katynia został zainspirowany wierszem Zbigniewa Herberta „Guziki”. Artystycznym dopełnieniem kampanii są: premiera filmu Andrzeja Wajdy „Katyń” oraz otwarcie wystawy plenerowej w Warszawie, dokumentującej tamte wydarzenie poprzez pryzmat osobistych pamiątek po ofiarach i ich rodzinach.
Można sobie zadać pytanie: Czemu służy takie przedsięwzięcie? Wokół zbrodni katyńskiej przez wiele lat panowała zmowa milczenia. Jest mnóstwo osób, dla których pozostaje ona tematem mało znanym. Katyń to jedno z cmentarzysk świata dających haniebne świadectwo totalitaryzmu komunistycznego. Tym bardziej zasmuca brak świadomości społecznej tego bolesnego doświadczenia z historii Polski. Mam nadzieję, że kampania to właśnie zmienia. Z kolei wystawy poświęcone ustawie rządowej z 1791 r. miały pobudzić refleksję nad tym doniosłym wydarzeniem w dziejach nie tylko parlamentaryzmu. I w tym przypadku także możemy się zastanawiać nad sensem prezentacji dokumentu sprzed ponad dwóch stuleci. Warto nawiązać do wystąpienia Jana Pawła II w polskim Sejmie w czerwcu 1999 r. Ojciec Święty określił wtedy Konstytucję 3 maja jako „chlubne świadectwo ustawodawczej mądrości naszych przodków”. Rozwijając myśl Papieża Polaka, możemy w mądrości tej skutecznie szukać drogowskazów dla współczesnych pokoleń.
Wystawy okazały się wielkim sukcesem. W ciągu miesiąca odwiedziło je w obu miastach po kilkanaście tysięcy ludzi, co w przypadku Ossolineum i łódzkiego Muzeum Historii Miasta - placówek, w których prezentowano dokument, stanowi absolutny rekord. Kolejne projekty wspierane przez MKiDN to Europejskie Centrum Solidarności oraz Muzeum Pola Bitwy Westerplatte. ECS ma powstać na historycznym terenie Stoczni Gdańskiej. Oprócz sal konferencyjnych i części hotelowej, będzie się w nim mieściło muzeum prezentujące zmagania polskiej wolności z komunizmem. Ponadto w ECS znajdzie się nowoczesne archiwum, zawierające bogatą dokumentację związaną z tym okresem naszych dziejów.
Z kolei na Westerplatte zrekonstruujemy obiekty, jakie istniały tam w 1939 r., i udostępnimy je zwiedzającym. Chcemy, aby już na dwa lata przed okrągłą - 70. rocznicą wybuchu wojny, rozpoczęły się przygotowania do jej obchodów. W 2009 r. w zrekonstruowanej placówce polskiego oporu powinny się odbywać uroczystości o charakterze międzynarodowym. Polska bowiem nie broniła na Westerplatte własnych interesów, lecz cywilizacji europejskiej, cywilizacji wolności.
Europejskie Centrum Solidarności, a także powołane niedawno we Wrocławiu Muzeum Ziem Zachodnich są inwestycjami wpisanymi niedawno na listę projektów kluczowych. Oznacza to, że będą miały zagwarantowane finansowanie z funduszy europejskich. Dbałość Polaków o swoją pamięć historyczną spotyka się więc w Europie z uznaniem i zainteresowaniem. Po raz kolejny możemy się przekonać, że nasze dzieje znakomicie promują nasz kraj. Rok 2007 jest wyjątkowy, jeśli chodzi o ochronę zabytków. W budżecie państwa wyasygnowano na ten cel ponad 100 mln zł, co od 18 lat stanowi kwotę najwyższą i pięciokrotnie większą niż za rządów SLD. Dofinansowanie projektów odbywa się w ramach programu operacyjnego „Dziedzictwo kulturowe”. W pierwszym naborze tegorocznych wniosków udzielono wsparcia ponad 190 obiektom, w drugim zaś - ponad 160, z czego duża część to obiekty sakralne.
Największa kwota została dotąd przeznaczona na wykonanie prac remontowo-konserwatorskich Archikolegiaty Łęczyckiej w Tumie. Ze środków MKiDN zostaną też wykonane m.in. remont dachu i stropu nad piętrem klasztoru i kościoła Sióstr Wizytek w Warszawie, drugi etap odbudowy kościoła św. Katarzyny w Gdańsku po zeszłorocznym pożarze oraz ratunkowy remont średniowiecznego dachu kościoła Świętego Krzyża we Wrocławiu.
Jeśli przyjmiemy, że kultura ma podstawowe znaczenie dla budowy więzi społecznych, to wynika to również z tego, iż jej nieodłącznym składnikiem pozostaje wielopokoleniowa pamięć historyczna. Dbałość o nasze dziedzictwo kulturowe - zarówno materialne, jak i duchowe - jest warunkiem sukcesu na tym polu. Jak pisał Cyprian Kamil Norwid: „Nie tylko przyszłość wieczną jest - nie tylko!... I przeszłość, owszem, wieczności jest dobą: Co stało się już, nie odstanie chwilką... Wróci ideą, nie powróci sobą”.

Autor jest ministrem kultury i dziedzictwa narodowego.