Reklama

Dla przyszłości z myślą o przeszłości

Ewa Górska
Niedziela Ogólnopolska 15/2008, str. 18-19


Pomnik „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie”

Późnym wieczorem 10 października 1939 r. przyszli po Juliana Angielskiego - który zbiegł z kolumny jenieckiej, gdy ta przechodziła obok jego domu w Lubomlu.
- Leżąc w łóżku, widziałem przez uchylone drzwi, jak mamusia opatrywała ranę na nodze ojca - wspomina 10-letni wówczas syn Stefan, dziś profesor Akademii Medycznej w Gdańsku. - W pewnym momencie ze wszystkich stron rozległo się stukanie i donośne: „Odkrywaj dwieri!”. Weszli funkcjonariusze NKWD. Pozwolono ojcu ubrać się i pożegnać ze mną. Wtedy ojciec wcisnął mi do ręki swój zegarek i obrączkę. Po raz ostatni widziałem ojca w początkach marca 1940 r. w grupie więźniów przed stacją kolejową w Lubomlu.
O tym, że porucznik Adam Sowiński trafił do obozu jenieckiego w Ostaszkowie, jego żonę Marię powiadomił zwolniony stamtąd szeregowiec Józef Żurawski. Mówił, że obóz jest przeludniony, warunki w nim nie do zniesienia, a jej mąż rozpoczął głodówkę na znak protestu. Jego córka Cecylia Riedl, która we wrześniu 1939 r. pierwszy raz miała przekroczyć szkolne progi, pamięta długie dni wypełnione oczekiwaniem na wiadomości od ojca.
- W grudniu przyszedł krótki list, a w lutym kartka pocztowa z datą 4 stycznia 1940 r. - wspomina - w której tato wyraził swe złe przeczucia słowami: „w chwili pisania jestem zdrów”, co oznaczało, że każda następna chwila może być zagrożona. I przeczucie go nie myliło.

*

W nocy 13 kwietnia 1940 r. do ich domów - podobnie jak do wielu tysięcy innych rodzin jeńców wojennych rozstrzelanych przez NKWD - wtargnęli żołnierze i milicjanci. Właśnie przyszła kolej na rodziny owych niepokornych, którzy ośmielili się walczyć w obronie swojej ojczyzny.
Olgę Angielską wywieziono z synem z domu jej rodziców - Justyny i Stefana Dyczko wraz z nimi i jej 17-letnim bratem Jerzym. Chociaż pracowali na fermie wytwarzającej tony wołowego mięsa i dorodnej pszenicy, przymierali głodem.
Prof. Stefan Angielski: - Przez pewien czas na fermie nr 3 mieszkaliśmy w jednej izbie z państwem Sapiehami. W kwaterze o powierzchni ok. 25 m2 było nas razem trzynaścioro. Podczas mroźnej zimy 1940-41 w izbie zawsze było poniżej zera. Teściowie pani Sapiehowej nie doczekali pierwszej wiosny. Oboje umarli z chłodu i głodu. Mój dziadek odmroził palce u nóg.
W 1943 r. w kazachskiej ziemi Stefan Angielski pochował ukochanego dziadka, który jeszcze w przeddzień śmierci chciał mu pomóc przy żarnach, szepcząc: „Tylko ty zostałeś. Dbaj o siebie”. Wcześniej nieprzytomną babcię zabrano do szpitala, wujka Jerzego prawdopodobnie do wojska, a matkę - za nieprzyjęcie obywatelstwa sowieckiego - skazano na pięć lat więzienia. Zanim wróciła, dwa lata spędził w sierocińcach. Do tych wspomnień nie chce wracać. W pamięci nosi inny obraz. To mądry łeb i cudowne oczy Myszatego - wołu, dzięki któremu przeżył buran (śnieżną zawieruchę) podczas przewożenia siana ze stepu. I tak to komentuje: - Gdy przewlekle wychłodzony i wygłodzony organizm ludzki przekracza punkt, z którego praktycznie nie ma powrotu do normalności, odruchy zwane ludzkimi ulegają stępieniu lub w ogóle zanikają. Wydaje mi się, że zwierzęta domowe zachowują się odwrotnie. Być może instynktownie wyzwala się w nich to, co w nich głęboko drzemie: „poznaj mnie w biedzie”.
Kazachstan stał się też miejscem wiecznego spoczynku Cecylii Grzywalskiej, która z własnej woli pojechała na tułaczkę z wnuczką Marią Sowińską (wychowywała ją, gdyż rodzice zginęli w czasie I wojny światowej) i jej dwiema córkami: 7-letnią Cecylią i roczną Alicją. W dalekim stepie mieszkali najpierw w wybudowanej przez siebie ziemiance, a później w barakach zajmowanych wcześniej przez owce, których ściany podczas mrozów pokrywała warstwa szronu.
- Pewnego ranka prababcia, która okrywała nas zbyt małą dla czterech osób pierzyną, nie obudziła się. Jej zesztywniałe ciało musieliśmy pochować bez trumny, bo nie było desek - opowie po latach jej imienniczka. - Wiosną, kiedy stopniały śnieżne kurhany, trudno było odnaleźć w stepie miejsce jej wiecznego spoczynku.
Obie z siostrą ocalały podczas epidemii tyfusu dzięki lekarce, która przyjechała zbadać rozmiary epidemii i spisać chorych. Miała ona córki w tym samym wieku, kazała więc zabrać je do szpitala, gdzie przeleżały kilka miesięcy. Gdy jednak Cecylia przez wiele dni nie odzyskiwała przytomności, a matka klęczała modląc się przy jej łóżeczku, lekarka zwątpiła w moc medycyny. - Jeśli twoja córka wyzdrowieje, będę wiedziała, że to wasz Bóg ją uratował - miała wtedy powiedzieć. I uratował.
Cecylia Riedl jest przekonana, że ocalił także jej matkę, gdy ta wracała po pobycie w szpitalu i musiała pokonać pieszo 25 km. Na drodze czekał na nią buran i wygłodniałe wilki, których liczne ślady widziała wokół swojej kryjówki, gdy rano odzyskała przytomność.

Reklama

*

Stefan Angielski znalazł nazwisko swojego ojca na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej pod numerem 31 dopiero przed kilkoma laty.
Cecylia Riedl otrzymała oficjalną informację z Generalnej Prokuratury w Moskwie z 12 maja 1993 r., że jej ojciec został rozstrzelany i pochowany w Miednoje.
Oboje należą do grona najaktywniejszych członków Wojewódzkiego Oddziału Związku Sybiraków w Gdańsku, który bardzo wiele zdziałał dla odkłamywania historii i upamiętniania tych, którzy za wierność ojczyźnie oddali życie, a także pomagając rodakom pozostawionym na obcej ziemi. Szczególnym wyrazem tej ostatniej jest sprowadzanie zdolnej polskiej młodzieży na gdańskie uczelnie. To inicjatywa prof. Stefana Angielskiego, z którą wystąpił jako rektor Akademii Medycznej w 1991 r. Rok później - jako prezes oddziału - powołał do życia fundusz o nazwie „Stypendium sybirackie”. Jego darczyńcami są przede wszystkim członkowie Oddziału Gdańskiego Związku Sybiraków, a także ci, którzy odczuwają potrzebę niesienia pomocy potomkom polskich zesłańców. Na ten cel przeznaczony jest także dochód z wydanej w 2006 r. książki „Przez Sybir na Ziemię Gdańską”, która zawiera niezwykle poruszające relacje i wspomnienia, zebrane ogromnym nakładem pracy przez Cecylię Riedl.
W ten sposób potomkowie tych, którzy na zawsze pozostali na nieludzkiej ziemi, budują żywe pomniki pamięci o ich heroicznej postawie, ich życiu przerwanym strzałem w tył głowy lub wyniszczającymi warunkami. Być może o tym mówił dziadkowi Stefan Angielski, gdy dwa lata temu po raz pierwszy odwiedził jego grób, w czym pomogli mu młodzi przyjaciele z Kazachstanu, którzy studiują w Gdańsku. Być może o tym chciałaby też powiedzieć swojej prababci, po której nosi imię, potomkini rodu Grzywalskich, tylko że miejsce jej wiecznego spoczynku - jak wielu tysięcy zesłańców - na zawsze już pozostanie tajemnicą kazachskiego stepu.

Na szlaku VII pielgrzymki Ojca Świętego do Polski w 1999 r. znalazła się dziejowa stacja modlitwy przy warszawskim pomniku „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie”

Wszechmogący Wieczny Boże, Ojcze ludów i narodów, błagamy Cię, przyjmij dar świadectwa wiary, męki i śmierci synów naszego Narodu umęczonych i zamordowanych na Wschodzie; uczyń ich ofiarę posiewem wolności i pokoju; Ojcze Najmiłosierniejszy, przez przyczynę Matki Zbawiciela pomóż nam przebaczyć; broń nas od wojny, nienawiści i niepamięci. Przez Chrystusa Pana naszego.
Amen.

Z modlitwy Jana Pawła II przy pomniku „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie”, Warszawa, 11 czerwca 1999 r.

Niezłomny, ukochany proboszcz Górzna

2018-09-04 13:45

Wojciech Wielgoszewski
Edycja toruńska 36/2018, str. IV

Kapłan urodzony przed 115 laty w święto Narodzenia Maryi, zasłużył się jako budowniczy kościoła w Gdyni-Cisowie, a w powiecie brodnickim służył parafiom w Żmijewie i Górznie, gdzie w ciągu 4 dekad od czasów okupacji po stan wojenny zdobył autorytet niezłomnego, bliskiego ludziom duszpasterza

ze zbiorów Wojciecha Kalinowskiego
Proboszcz parafii górznieńskiej podczas procesji Bożego Ciała w latach 50. XX wieku

Franciszek Śmigocki, syn urzędnika pocztowego Jana i Józefiny z domu Banzów, urodził się 8 września 1903 r. w Cichem w parafii pw. św. Mikołaja w Łąkorzu w powiecie brodnickim. 6 lat później rodzina zamieszkała w Brodnicy, gdzie w latach 1914-22 uczył się w gimnazjum. W latach 1919-20 należał do tajnej organizacji filomackiej – Towarzystwa Tomasza Zana. W 1922 r. wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie. 27 czerwca 1926 r. przyjął święcenia kapłańskie. 2 dni później odprawił prymicję w Brodnicy.

Pierwsze zasługi

Neoprezbiterat rozpoczął w Piasecznie na Kociewiu, skąd został skierowany do Wielkiego Walichnowa. Później były wikariaty w Ostrowitem w dekanacie radzyńskim i Wielkim Łęcku w dekanacie lidzbarskim. W latach 1929-32 przebywał na urlopie zdrowotnym w Kartuzach, posługując jako kapelan sióstr miłosierdzia. W 1933 r. był wikariuszem w Grucznie blisko Świecia, po czym z początkiem 1934 r. objął nowo utworzoną parafię w Gdyni-Cisowej. Tamże postawił kościół pw. Przemienienia Pańskiego, poświęcony 11 września 1935 r. przez dziekana gdyńskiego ks. Teodora Turzyńskiego. W następnym roku ze względów zdrowotnych poprosił o przeniesienie do mniejszej miejscowości; 1 kwietnia został administratorem parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Przecznie (obecny dekanat bierzgłowski), ale i tam czekało go poważne zadanie: odbudowanie kościoła uszkodzonego wskutek pożaru.

Proboszcz żmijewski

W grudniu 1936 r. został kuratusem parafii pw. św. Jakuba Apostoła w Żmijewie k. Brodnicy, gdzie od wieków głównym odpustem było Narodzenie Maryi, Patronki dnia jego urodzin. Zaangażowany w rozwój religijnej aktywności parafian opiekował się organizacjami powołanymi przez zasłużonego poprzednika ks. Marcelego Czarnowskiego bractwami Matek Chrześcijańskich i Żywego Różańca, Apostolstwem Modlitwy oraz Papieskim Dziełem Rozkrzewiania Wiary. Dodatkowo utworzył parafialny oddział Akcji Katolickiej, Stowarzyszenie Mężów, Żywy Różaniec i Żywą Różę Panien. Zaangażował się także w pracę dobroczynną; np. wsparcie dzieci parafian bezrobotnych w Zbicznie (por. „Ziemia Michałowska”, nr 64/1937 r., nr 11/1938). Zaprzyjaźnił się ze starszym o pokolenie dziekanem brodnickim ks. Romanem Dembińskim, proboszczem sąsiedniej parafii w Pokrzydowie, którego uważał za wzór duchownego, doskonale wprowadzającego młodych księży w obowiązki kapłańskie (por. „Bohater wiary i Ojczyzny”, „Głos z Torunia” nr 19/2011).

Losy okupacyjne

Podczas okupacji ks. Śmigocki aresztowany już 8 września 1939 r. był więziony w Brodnicy, Rypinie, Oborach i Grudziądzu. 13 kwietnia 1940 r. został zwolniony do Brodnicy. Pracę wikariusza łączył z niedzielnymi dojazdami do Żmijewa uczynionego 28 października parafią filialną. Potajemnie odprawiał Msze św. dla sióstr służebniczek w brodnickim szpitalu, gdzie 29 grudnia 1940 r. zmarł z wyczerpania zwolniony z obozu w Stutthowie ks. Dembiński. Dawnego przyjaciela pochował w tajemnicy przed kościołem w Pokrzydowie. 12 grudnia 1942 r. tuż po śmierci ks. Władysława Rygielskiego, proboszcza Górzna („Głos z Torunia” nr 21/2018), bp Karol Splett mianował go wikariuszem-ekspozytem, faktycznym proboszczem parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.

Proboszcz Górzna

8 sierpnia 1947 r. został pełnoprawnym proboszczem, dodatkowo pełnił funkcję wizytatora religii w dekanacie lidzbarskim. W uznaniu zasług biskup chełmiński Kazimierz Józef Kowalski obdarzył go 31 października 1954 r. tytułem radcy honorowego. W parafii liczącej w 1948 r. blisko 2,3 tys. wiernych, w tym 1,5 tys. w Górznie, w ciągu pierwszych 3 lat powojennych, jeszcze przed nastaniem wrogich działań władz komunistycznych, ks. Śmigocki prowadził ożywione życie religijne, angażując wiernych w Żywy Różaniec, Sodalicję Mariańską, Caritas i chór św. Cecylii, uczestnicząc w życiu miasta, np. w dożynkach. Ostatnie z udziałem Kościoła odbyły się w 1947 r. W maju 1948 r. naraził się władzom, odmawiając dekoracji plebanii z okazji 1 maja, a w sierpniu odmówił udziału w miejskich dożynkach, których termin ustalono w czasie konfliktującym z misjami parafialnymi. Wezwany w 1949 r. do starostwa brodnickiego, by wyrazić swój sąd w sprawie dekretu z 5 sierpnia „o ochronie wolności sumienia i wyznania” w praktyce ograniczającego prawa i działalność Kościoła, zachował się wobec władz przedstawiciela Urzędu Bezpieczeństwa z dystansem wobec intencji dekretu („Diecezja chełmińska w czasach komunizmu”, t. I, Pelplin 2008). W październiku 1949 r. w ramach Tygodnia Miłosierdzia Caritas starosta brodnicki zakazał proboszczowi zorganizowania akademii w Górznie. W 1967 r. władza państwowa ukarała go za odmowę rejestracji punktu katechetycznego.

Przykładny duszpasterz

Doświadczony przejściami i restrykcjami ze strony różnych odmian władz totalitarnych, szczególnie hitlerowskiej, stalinowskiej i gomułkowskiej, zmarł w 4 miesiącu komunistycznego stanu wojennego. Mimo represji i chorowitości wytrwale dążył drogą kapłańską, łącząc posługę z przykładem postawy osobistej. „Ksiądz Proboszcz ściśle pościł (…) w środę, piątek i sobotę. Stary proboszcz był raczej z tych starodawnych” – wspominała gospodyni prowadząca jego plebanię Stefania Hoffmann („Kuchnia na plebanii”, Kraków 2016). Wymagający od siebie i innych, cieszył się opinią doskonale wprowadzającego młodych wikariuszy w obowiązki kapłańskie. Jednym z nich był pracujący w Górznie od 1959 do 1962 r. ks. Stanisław Grunt, obecnie jeden z dwóch infułatów diecezji pelplińskiej. Zasługą ks. Franciszka jest odnowienie w drugiej połowie lat 50. kościoła przy współpracy z toruńską pracownią konserwacji zabytków. Przebudowano też chór, a konserwator i malarz Alojzy Goss oprócz renowacji figur zabytkowych, wykonał na suficie polichromię ilustrującą najważniejsze sceny biblijne (niezachowana do czasów obecnych).

Ks. Śmigocki zmarł 24 marca 1982 r. Jego eksportę poprowadził ostatni biskup chełmiński Marian Przykucki. Po 4 dekadach posługi proboszcz górznieński spoczywa na cmentarzu parafialnym.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Dziękuję Ci, Mamo!

2019-05-21 21:51

Agnieszka Chadzińska

Matka. Słowo, które dla każdego człowieka ma bardzo osobiste znaczenie. Łączy się z pierwotną więzią i przytuleniem. Zdarza się, że niesie z sobą ukrytą ranę czy tęsknotę. Jednak najczęściej daje ogromne powody do radości i wdzięczności za życie. Okazji ku wyrażaniu tychże jest wiele, a dniem, w którym najsilniej jednoczymy się w modlitwie za nie, jest Dzień Matki.

swambo / Foter / Creative Commons Attribution-ShareAlike 2.0 Generic (CC BY-SA 2.0)

Wzruszająca Msza św. w intencji Matek miała miejsce w parafii Makowiska pw. św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, a sprawowana była 19 maja br. przez ks. Stanisława Rospondka w asyście ks. Szymona Stępniaka, prefekta Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie i w obecności proboszcza parafii – głównego organizatora uroczystości – ks. Andrzeja Chrzanowskiego.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem