Reklama

Sanktuaria

Sanktuarium w Bolminie

Na Wrzosówce króluje Matka Boża Bolmińska

Bolmin to mała miejscowość niedaleko Chęcin. Na niewielkim wzniesieniu nazywanym Wrzosówką znajduje się zabytkowy kościół, który jest sanktuarium maryjnym, w przeszłości bardzo znanym, a dziś odzyskującym dawny blask i sławę. Ciekawa jest historia tego miejsca, w którym czczona jest Maryja w cudownym wizerunku

2014-07-23 14:57

Niedziela kielecka 30/2014, str. 4-5

[ TEMATY ]

sanktuarium

TER

Najstarsza wzmianka o istnieniu wsi Bolmin znajduje się w „Liber beneficiorum” i datuje się na lata 1510-20. Parafia została założona stosunkowo późno, bo pod koniec XVI wieku. Według zapisków historycznych w 1574 r. na podmokłych gruntach u podnóża pałacu, którego ślady do dzisiaj są widoczne, stała drewniana kaplica pw. Trójcy Przenajświętszej. Jej fundatorem był dziedzic okolicznych terenów Stanisław Brzeski. Po śmierci dziedzica ówczesny proboszcz Piotr Chrostkowic zachęcił jego syna Jana Brzeskiego do budowy nowej, murowanej świątyni. Nowy kościół stanął na niewielkim wzgórzu w 1604 r. Przetrwał wszystkie dziejowe burze i istnieje do dzisiaj. Konsekracja świątyni nastąpiła kilkanaście lat później w 1617 r. Dokonał jej bp Tomasz Oborski, sufragan krakowski. W kolejnych latach kościół był rozbudowywany. W 1636 r. dobudowano od strony północnej małą kaplicę, a w XVIII wieku świątynia została powiększona przez dobudowanie od strony zachodniej wieży dzwonnicy. Kościół ma ciekawą architekturę, prezbiterium posiada sklepienie żebrowane, nawiązujące do gotyku, a główna nawa jest zwieńczona kopułą gładką.

Na rozbudowę kościół musiał czekać do początku XX wieku. Ówczesny proboszcz ks. Piotr Folfasiński wybudował dwie kruchty: jedną od strony zachodniej, drugą od południa. Nad południową kruchtą ks. Folfasiński wybudował skarbiec. Po wykonaniu tych prac, gospodarny proboszcz wybudował drewnianą dzwonnicę, w której umieścił trzy dzwony. Pierwotnie kościół był pod trzema wezwaniami: Trójcy Przenajświętszej, Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja. W miarę rozszerzania się kultu wizerunku Matki Bożej Bolmińskiej uroczystości odpustowe ograniczyły się do świętowania z okazji jedynego tytułu kościoła, czyli Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

Historia obrazu

Pierwsza wzmianka o istnieniu obrazu Matki Bożej w bolmińskim kościele pochodzi z 1798 r. W spisie inwentarzowym wymieniany jest obraz wraz z adnotacją, że był on przyozdobiony srebrnymi sukienkami, co świadczy niezbicie o dużo wcześniejszym kulcie wizerunku Maryi. Ustne przekazy głoszą, że obraz ten należał do fundatora kościoła Jana Brzeskiego, który posiadał go w swojej pałacowej kaplicy. Już wtedy był otoczony przez rodzinę dziedzica specjalnym kultem. Po wybudowaniu murowanego kościoła, Brzeski przeniósł obraz w godniejsze miejsce – do ufundowanej przez siebie świątyni. Według specjalistów, którzy badali obraz wizerunek Maryi został namalowany w XVII wieku, a być może nawet w XVI wieku. Z tego wizerunku, który był od dwóch wieków czczony w kościele, pozostało jedynie kilka zdjęć oraz kopia wykonana w Krakowie w 1966 r. Kopia ta jest umieszczona w głównym ołtarzu, ale służy jako zasłona innego wizerunku Matki Bożej.

Reklama

Tajemnice bolmińskiego wizerunku

Obecnie w głównym ołtarzu znajduje się inny wizerunek Maryi, który nie jest podobny do tego ofiarowanego przez fundatora. Jak to możliwe? Aby to zrozumieć, trzeba wrócić do 1965 r., kiedy ówczesny proboszcz ks. Stanisław Dudkiewicz oddał zniszczony wizerunek Maryi do konserwacji do specjalistycznej pracowni w Krakowie. Gdy konserwator krakowski na Wawelu zdjął srebrne sukienki, które były zawieszone na obrazie, stwierdził, że farba całymi płatami odpada od podłoża. Obraz malowany był na desce, która była tak zniszczona przez robaki, że w niektórych miejscach ubytki były widoczne na wylot. Pod malowidłem, które odpadało, był wizerunek Maryi, który został namalowany wcześniej. Specjalista podjął decyzję, że odrestauruje starszy wizerunek pochodzący z przełomu XIV i XV wieku. Swojej decyzji nie konsultował z proboszczem, pozostawiając go przed faktem dokonanym. Gdy ks. Dutkiewicz zgłosił się po obraz, był zaskoczony, „chcąc jakoś załagodzić sprawę i wynagrodzić ludziom stratę czczonego i znanego wizerunku nakazał sporządzić kopię dawnego malowidła i umieścił ją w głównym ołtarzu”. Szybko jednak okazało się, że obraz ten nie jest oryginałem, a „odrestaurowany” obraz nie przypomina dawnego wizerunku bolmińskiej Maryi czczonej od wieków. Jak wspominał były, nieżyjący już proboszcz bolmińskiej parafii ks. Stanisław Kudelski: „Całą tę historię ludzie przeżyli bardzo boleśnie, ale już dziś rana się zabliźniła, a sam kult sanktuarium nie tylko nie stracił, ale nawet zyskał na żywotności”.

Rozbudził kult Matki Bożej Bolmińskiej

Jeśli chodzi o rozwój kultu Maryi w Bolminie, to trzeba wspomnieć niezwykłego czciciela i propagatora kultu Matki Bożej ks. Piotra Folfasińskiego. Do parafii w Bolminie pierwszy raz został posłany w 1906 r. Od razu postanowił ożywić kult Maryi. Jak wspomina w swoich zapiskach była to odpowiedź na prośbę bp. Kulińskiego, który wysłał młodego proboszcza na tę placówkę. „Bolmin tak mi leży na sercu... kościół opuszczony, zniszczony, ta imago gratiosa, piękny obraz, zwłaszcza ta cześć Matki Bożej zaniedbana, a nie mam kogo, kto by tam zechciał pracować, bo każdy tylko „quae sua sunt quaerunt”, a ksiądz taki z zaparciem i poświęceniem, to poniesie”. Bp Kuliński nie pomylił się, szybko okazało się, że ks. Folfasiński to dobry gospodarz i kapłan. Nowy proboszcz z niespotykanym zapałem i miłością do Matki Bożej zabrał się do ożywienia kultu sanktuarium. Przenosi cudowny obraz z bocznej kaplicy i umieszcza w głównym ołtarzu. Trzeba było ufundować wielki ołtarz, którego koszt o wiele przewyższają finansowe możliwości ubogiej parafii. Chorowity proboszcz przez 7 tygodni zmożony chorobą, leżąc w łóżku, ślubuje, że nie opuści parafii, aż wybuduje i wykończy ołtarz, choćby trzeba było uczynić to własnym sumptem. Uczyniony ślub niezwykle ciężko było dotrzymać, ponieważ ks. Folfasiński trzykrotnie wbrew swojej woli odwoływany jest z Bolmina, ale przy pierwszej okazji powraca i za trzecim razem może ołtarz wyzłocić i wykończyć. W czasie swojego pobytu w Bolminie, poza ufundowaniem głównego ołtarza ks. Folfasiński zakłada w parafii orkiestrę dętą, która grała hejnał w czasie świątecznego odsłaniania i zasłaniania obrazu. W celu rozszerzania kultu w dalszej okolicy ks. Folfasiński wydaje pocztówki z wizerunkiem Matki Bożej Bolmińskiej i sylwetką kościoła. Wybija tysiące medalików na wzór szkaplerza z wizerunkiem Matki Bożej Bolmińskiej na odwrocie. Drukuje śpiewnik, w którym umieszcza pieśni do Maryi Bolmińskiej, a które śpiewane są do dzisiaj. Dzięki pomocy proboszczów z sąsiednich parafii organizuje pielgrzymki w dniu odpustu, który za pozwoleniem kurii jest przeniesiony na pierwszą niedzielę przypadającą po 8 września, tj. po święcie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

Powinny pozostać gruzy

Nie zachowały się w kronikach zapiski o cudach lub nadzwyczajnych wydarzeniach zdziałanych za przyczyną Matki Bożej Bolmińskiej. Jedynie liczne wota i sukienka, która w przeszłości pokrywała obraz, świadczą o łaskach otrzymywanych w tutejszym sanktuarium. Są jednak inne dowody na szczególną opiekę Maryi nad kościółkiem na wzgórzu. W zapiskach ks. Folfasińskiego znajduje się informacja o nadzwyczajnym uratowaniu kościoła przed pociskami artyleryjskimi podczas I wojny światowej. Oficer austriacki relacjonował księdzu, że kościół był ostrzelany olbrzymią liczbą pocisków artyleryjskich, które miały na celu zniszczyć świątynię – jako dobry punkt obserwacyjny przeciwnika. Po takim ostrzale, z kościoła powinny pozostać gruzy, jednak świątynia została tylko nieznacznie uszkodzona. Mury trochę ucierpiały, ale kościół ocalał, nawet pocisk, który wpadł do środka przez okno – nie eksplodował.

Uratowany obraz

Za cudowne zostało uznane także wydarzenie, które miało miejsce jeszcze przed ostrzałem. W 1914 r. wszyscy mieszkańcy Bolmina zostali ewakuowani, przez wieś bowiem przebiegała linia frontu między armią austriacką a rosyjską. Wszystko wskazywało na to, że cała wieś, łącznie z kościołem zostanie doszczętnie zniszczona. Ks. Folfasiński, który został przez Rosjan przymusowo ewakuowany do Kielc, polecił mieszkańcom, aby ratowali cudowny wizerunek Maryi, przewożąc go do Kielc. Kilkunastu mieszkańców podstawiło furmankę i weszło do kościoła, by wyjąć obraz. „Obraz cudowny zdjęto i zawinięto w płótna i postawiono przy ołtarzu św. Stanisława celem przeniesienia na furmankę. Gdy dwaj mężczyźni zbliżyli się do obrazu, aby go wynieść z kościoła, usłyszano płacz dziecka” Zdziwieni rozbiegli się po placu kościelnym, szukając dziecka. Nikogo nie znaleźli. Weszli do kościoła i okładając derkami obraz, aby nie ucierpiał w transporcie, po raz kolejny usłyszeli dziecięcy płacz. Według ustnej relacji świadków żołnierz rosyjski, nadzorujący ewakuację wsi i kościoła zawołał: „To Dzieciątko Boże płacze, aby Matki nie wywożono”. W kronice parafialnej znajdują się nazwiska osób, które były świadkami tego wydarzenia. „Wtedy to Franciszek Duda, kościelny upadł na kolana przed zawiniętym już obrazem i krzyknął: „Matko Najświętsza, nie oddam Cię z kościoła nikomu. Ty płaczesz, bo nie chcesz opuścić tego miejsca. Wszyscy obecni zaczęli szlochać i wołać, że obrazu nie oddadzą”. Zdjęto więc posadzkę przed boczną kaplicą, wykopano płytki dół i tam ukryto zawinięty obraz. Zaraz po skończonych działaniach wojennych obraz uroczyście umieszczono w głównym ołtarzu. Obraz i kościół ocalał, wieś została doszczętnie zniszczona.

I Prymas, i Święty tutaj się modlili

Nie zachowały się wprawdzie zapiski o cudownych uzdrowieniach na przestrzeni wieku, lecz najnowsza historia wypełnia te luki. Cudownie uzdrowiona z choroby nowotworowej Kazimiera Stelmaszczyk w podziękowaniu ufundowała złoty kielich i pięknie haftowany obrus. Dary te ofiarowała podczas uroczystej Mszy św. dziękczynnej. To najlepszy dowód, że Maryja Bolmińska nadal otacza opieką swoich czcicieli, a byli wśród nich i kardynałowie. Kard. Stefan Wyszyński pół wieku temu był jednym z wielu osób, które wsparły finansowo odnowienie cudownego wizerunku. Do dzisiaj pod sukienką, która przykrywała obraz, znajdują się gwoździe cegiełki z podpisami fundatorów; na jednym z nich widnieje napis: „Jego Ekscelencja Prymas Polski Kardynał Stefan Wyszyński”. Przed Maryją Bolmińską modlił się także abp Karol Wojtyła – 6 lipca 1964 r. udzielał sakramentu małżeństwa swoim studentom: Marii Braun i Jerzemu Gałkowskiemu. Parafia bolmińska miała szczęście do proboszczów. Następcy ks. Folfasińskiego byli jego godnymi naśladowcami. Kościół został na przestrzeni ostatnich lat gruntownie odnowiony. Obecny proboszcz ks. Władysław Janic również kontynuuje remonty. W najbliższym czasie wokół kościoła zostanie położony chodnik, a w planach są kolejne prace w świątyni. Zabytkowe organy czekają na renowację. – Dużo jest zamawianych Mszy św. dziękczynno-błagalnych – mówi Ksiądz Proboszcz, dodając, że nie tylko mieszkańcy parafii modlą się przed cudownym wizerunkiem Maryi. Latem przychodzą tutaj na Eucharystie wypoczywający w pobliskim ośrodku w Bocheńcu. Modlą się tutaj także uczestnicy lubelskiej pielgrzymki, którzy co roku 10 sierpnia nocują w Bolminie. Tradycyjnie najwięcej osób – prawdziwe tłumy modlą się w dniu odpustu parafialnego – w niedzielę po 8 września. Wtedy odprawiana jest uroczysta Msza św. polowa, ponieważ wierni nie mieszczą się w kościele. Marzeniem Księdza Proboszcza jest, aby kult Maryi się rozwijał i takie tłumy częściej zaglądały na Wrzosówkę do małego kościółka, w którym króluje Maryja Bolmińska.

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Zabrzmiały na nowo

2020-01-14 10:46

Niedziela rzeszowska 3/2020, str. VI

[ TEMATY ]

muzyka

sanktuarium

Ropczyce

organy

muzyka organowa

Archiwum Autora

Organy w sanktuarium w Ropczycach

Milczały prawie 20 lat. Organy Sanktuarium Najświętszego Imienia Maryi w Ropczycach zabrzmiały na nowo 6 stycznia br. w święto Trzech Króli. Zaprezentowały się jako instrument koncertowy, świetnie sprawdzający się w solowych utworach muzyki polskiego renesansu, niemieckiego baroku oraz w odsłonie kameralnej.

Organy są jednym z wielu zabytków we wnętrzu XVI-wiecznego kościoła, oprócz figury Matki Bożej Królowej Rodzin, ambony i polichromii. Pochodzą z zakładu lwowskiego organmistrza Jana Śliwińskiego, a ich piszczałki datowane są na rok 1899. 

CZYTAJ DALEJ

Polscy duchowni wspierają inicjatywę ogłoszenia św. Jana Pawła II doktorem Kościoła

2020-01-25 09:25

[ TEMATY ]

Jan Paweł II

biskupi

doktor Kościoła

Biały Kruk/Adam Bujak, Arturo Mari

Polscy księża przyłączają się do inicjatywy abp. Stanisława Gądeckiego, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, który zwrócił się do papieża Franciszka o ogłoszenie św. Jana Pawła II doktorem Kościoła i patronem Europy. W specjalnym liście proszą również, aby najbliższe dwa lata zostały poświęcone przemyśleniu nauczania świętego papieża.

W dokumencie kierowanym do abp. Stanisława Gądeckiego, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, księża dziękują za podjęcie inicjatywy ogłoszenia św. Jana Pawła II doktorem Kościoła i patronem Europy. Wspierając te działania podkreślają, że pontyfikat papieża-Polaka, jego świadectwo modlitwy i cierpienia kształtowały ich kapłaństwo i uczyniły z polskich duchownych – niezależnie od wieku – pokolenie Jana Pawła II.

Wspierając inicjatywę Przewodniczącego KEP, który w tej sprawie zwrócił się do papieża Franciszka, księża proszą również, aby najbliższe dwa lata w Polsce zostały poświęcone przemyśleniu nauczania świętego papieża.

Wyrażają także przekonanie, że włączenie św. Jana Pawła II do szlachetnego grona doktorów Kościoła będzie wielkim darem dla wierzących, a dla wszystkich zobowiązaniem do odkrywania prawdy zawartej w Jego dziedzictwie.

Publikujemy treść listu:

Warszawa, 24 stycznia 2020 r.

Jego Ekscelencja

Ksiądz Arcybiskup Stanisław Gądecki

Przewodniczący Episkopatu Polski

Czcigodny Księże Arcybiskupie,

Z wdzięcznością przyjęliśmy wiadomość, że Ksiądz Arcybiskup jako Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski zwrócił się z prośbą do Jego Świątobliwości Franciszka o ogłoszenie św. Jana Pawła II doktorem Kościoła i patronem Europy. Gorąco popieramy tę inicjatywę, prosząc zarazem o zgodę na to, aby w Polsce najbliższe dwa lata zostały poświęcone przemyśleniu nauczania Świętego Papieża.

Długość pontyfikatu Papieża Polaka sprawiła, że my, duchowni katoliccy w Polsce – od najstarszych, których Pan Jezus zaprosił do udziału w Swoim kapłaństwie jeszcze przed wyborem kardynała Karola Wojtyły na Urząd Piotrowy, do najmłodszych, którzy byli zaledwie nastolatkami w dniu Jego odejścia do Domu Ojca – jesteśmy głęboko naznaczeni osobowością i świętością życia Jana Pawła II. Jego myśl teologiczna zawarta w licznych encyklikach, adhortacjach, książkach, ale także wyrażona językiem poezji, oraz Jego świadectwo modlitwy i cierpienia kształtowały nasze kapłaństwo i uczyniły nas – niezależnie od wieku – pokoleniem Jana Pawła II.

Jesteśmy przekonani, że włączenie św. Jana Pawła II do szlachetnego grona doktorów Kościoła będzie wielkim darem dla wierzących, a dla wszystkich zobowiązaniem do odkrywania prawdy zawartej w Jego dziedzictwie.

List już podpisali:

o. prof. Jacek Salij OP

ks. prof. Marek Starowieyski

ks. prof. Jan Sochoń

ks. prof. UKSW Jacek Grzybowski

ks. prof. Piotr Mazurkiewicz

Wsparcie dla tej inicjatywy polscy duchowni mogą wyrazić za pomocą specjalnego formularza dostępnego tutaj: https://ekai.pl/formularz-jp2-doktorem-kosciola/

CZYTAJ DALEJ

Szczera pamięć i brak odpowiedzialności - rozmowa z dr. Piotrem M.A. Cywińskim

2020-01-26 19:17

[ TEMATY ]

Auschwitz

Młody człowiek nie dojrzeje obywatelsko jeśli nie dokona „rytuału przejścia” przez Auschwitz - uważa dr Piotr M.A Cywiński. Dyrektorem Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz podkreśla w rozmowie z KAI, że pamięć świata o tym, co wydarzyło się w tym miejscu jest szczera, piękna i głęboka ale kompletnie oderwana od dojrzałego poczucia odpowiedzialności. Świadczy o tym na przykład bierność wobec współczesnych masakr, takich jak ludobójstwo na Rohindżach w Mjanmie.

Tomasz Królak (KAI): Co nam mówi Auschwitz dziś, po 75 latach od wyzwolenia obozu i w świecie takim, w jakim żyjemy?

Piotr M.A. Cywiński: - W moim przekonaniu są tu dwa bardzo istotne elementy. Po pierwsze na uroczystości rocznicowe przybędzie około 200 osób. Dziś mają po dziewięćdziesiąt parę lat, i pamiętają obóz widziany oczyma nastolatków. Przyjadą z całego świata. Mamy świadomość, że takiej liczby świadków już nie zgromadzimy, stąd wielka symbolika tego wydarzenia. Program obchodów zrobiony jest absolutnie „wokół” nich.
Politycy, królowie, prezydenci nie będą przemawiać, oczywiście poza słowami powitania ze strony gospodarza kraju czyli prezydenta Polski. Wszystkie pozostałe przemówienia będą wygłaszać ocaleni i to oni, a nie politycy będą siedzieli w pierwszych rzędach. To jest ich czas. To jest moment, kiedy my, wszyscy razem, mamy słuchać tego, co mają nam do powiedzenia. To bardzo ważna sprawa, bo – powiedzmy sobie szczerze – za 10-15 lat nie będzie tej sposobności. Natura jest nieubłagana i tak dużej grupy osób, które przeżyły Auschwitz nie uda się już zgromadzić.
Drugi bardzo ważny aspekt to ten, że świat przyspiesza w kierunku zupełnie nieznanym. Zniknęły jakiekolwiek wielkie analizy. Nikt nie jest w stanie pokusić się o analityczna prognozę tego, co będzie za 5 czy 10 lat. Jeszcze w latach 80. czy 90. było czymś normalnym opracowywanie analiz z perspektywą 20-30 lat, bo w Chinach coś wzrasta, w Afryce spada, rynek ropy będzie kształtował się tak a tak itp.

- Świat był – lub wydawał się być – bardziej przewidywalny.

- Tak, a w tej chwili nic nie da się przewidzieć, począwszy od tego, jak będą wyglądały nasze telefony komórkowe, nie mówiąc o wysokości emerytur jakie będą nam wypłacane za lat 15.
Ludzie czują stres, a w tym stresie wyraźnie widać wzrost tendencji do zamykania się w sobie, apatii, bierności, izolacji od szerszej rzeczywistości. W Europie widać to bardzo wyraźnie na przykładzie Brexitu, podziałów w Hiszpanii, we Włoszech, w Belgii i w szeregu innych miejsc. Dotyczy to zresztą nie tylko Europy. Obserwujemy także wzrost ksenofobii, rasizmu czy antysemityzmu, co bardzo wyraźnie dało o sobie znać w niektórych krajach Europy a także w Stanach Zjednoczonych. Dochodzi do tego kompletna nieumiejętność dostrzegania problemów, które maja miejsce w dzisiejszym świecie. Dwa lata temu wymordowano 50 czy 60 tysięcy Rohindża [chodzi o czystkę etniczną dokonaną przez buddystów na muzułmanach z grupy etnicznej Rohindża, zamieszkujących południowe regiony Mjanmy, dawniejszej Birmy - przyp. KAI], pół miliona uciekło do Bangladeszu i... nic się nie stało. ONZ, które powołano do tego celu, nie było w stanie nazwać rzeczy po imieniu. W najostrzejszym dokumencie, z jesieni sprzed dwóch lat, wyprodukowanym przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, najcięższe zdanie półtorastronicowego dokumentu stanowi, że Zgromadzenie jest poważnie zaniepokojone ostatnimi doniesieniami w raportach, które napływają z Mjanmy, a w których da się odczytać poważne naruszenia praw człowieka wobec Rohindża.
Wymordowanie 60 tysięcy ludzi stanowi "poważne naruszenie" ich praw... Nie padło słowo ludobójstwo, chociaż działania wobec tej grupy spełniały wszystkie jego kryteria.
Jesteśmy więc coraz bardziej bierni, apatyczni. Potrafimy się latami kłócić o to, kto miał więcej Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, podliczając ich co do jednostki, natomiast kto dzisiaj się zajmuje podobną pracą ratowania jednostek ludzkich? Mam wrażenie, że coraz mniej ludzi w ogóle o tym myśli.

- Namysł nad wydarzeniami o niepojętej kumulacji zła – jak Auschwitz właśnie – nic więc istocie nie daje?

- Nie wątpię, że pamięć o Auschwitz jest przeżywana autentycznie, szczerze i z prawdziwymi emocjami, podbudowanymi zresztą nauczaniem w szkołach. W programach nauczania wszystkich chyba państw europejskich obecny jest temat Zagłady.

- A jednak nie jesteśmy w stanie zapobiec kolejnym ludobójstwom.

- Albo pomóc tym, którzy płyną przez Morze Śródziemne. Wydaje mi się, że nasza pamięć jest szczera, piękna i głęboka ale kompletnie, oderwana od dojrzałego poczucia odpowiedzialności. Jest po prostu pamięcią dziecinną, emocjonalną.

- Trudno jednak pojąć, dlaczego po wydarzeniach XX wieku, możliwe są kolejne, zorganizowane prześladowania i masakry. Mógłby Pan odpowiedzieć: bo nie żyjemy w raju...

- No, nie. Spójrzmy na ewolucję: kiedy wybuchły rzezie w Rwandzie w 1994 roku, była cała masa głosów potępiających także nas, Europejczyków. Pytano powszechnie: dlaczego ONZ-owskie Błękitne Chełmy nie są w stanie tam nic zrobić.
Wobec sytuacji Rohindża – prawie cisza. Podejrzewam, że gdyby zebrać artykuły z 50 najważniejszych światowych gazet, to antologia tych teksów nie przekroczyłaby 100 może 150 stron.

- Dlaczego? Odzwierciedla to jakiś postępujący zanik zmysłu etycznego polityków i dyktatorów opinii?

- Myślę, że to obrazuje postępująca apatię, zamknięcie się w sobie. A dzieje się to pod wpływem stresu związanego z wielkimi zmianami. Bo zmienia się wszystko i są to zmiany nie tylko kulturowe ale cywilizacyjne. Począwszy od kultury komunikacji, rodziny, stosunku człowieka do wspólnoty, technologii, klimatu. Zmienia się dosłownie wszystko a ludzie czują nawet podskórnie tę niepewność i zaczynają zamykać się w sobie.
Weźmy sytuację Rohindżów, o których wspomniałem czy obecne położenie Ujgurów – milion osób przebywających w obozach tzw. reedukacji w Chinach. I co, nie reagujemy, bo Chiny są potężne i bogate?

- Więc może to nie apatia tylko lęk przed naruszeniem układów biznesowych?

- Według mnie, problem leży gdzie indziej, to znaczy właśnie w tym odcinaniu się od „nie swoich” problemów. I to narasta.
Sytuacja z Rohindżami była dla nas, w Muzeum Pamięci Auschwitz-Birkenau, kubłem zimnej wody. Byliśmy wtedy dumni, że przekroczyliśmy liczbę 2 mln odwiedzających rocznie. I tych dwóch milionów nie słyszeliśmy. To jednak nie jest problem antropologiczny czy filozoficzny, to jest nasz problem zawodowy. Powstaje pytanie: po co poświęcamy na to całe życie? To jest pytanie wielu moich kolegów i koleżanek, w tym przewodników. Przeżywają je bardzo boleśnie, osobiście. Zadawaliśmy sobie pytanie: co jest nie tak? Od tego czasu zastanawiamy się nad różnymi rozwiązaniami. Dyskutujemy zarówno w naszym gronie jak i w podobnych instytucjach pamięci za granicą. Sądzę, że do elementu pamięci żalu, pamięci smutku, pamięci zastanowienia się należy dołączyć element moralnego niepokoju, bo pamięć o przeszłości nie są kluczami do jej zrozumienia....
Dla mnie pewnym problemem jest to, że się zwiedza, zasmuca i nawet się szczerze zapłacze, potem w szoku przez kilka dni nie jest się w stanie opowiadać o tym, co się widziało, po czym obserwując różne rzeczy w telewizji albo się nic nie robi albo, w najlepszym wypadku, stawia się lajka na Facebooku i ma się wrażenie, że zrobiło się swoje. Przepraszam, ale gdyby tak się zachowywali Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata to nikt by nie ocalał.

- Nie gnębi Pana fakt, że zbrodnie dotyczące Auschwitz i innych niemieckich obozów koncentracyjnych, zostały rozliczone w bardzo małym stopniu, że cała masa sprawców nie stanęła przed sądem?

- Oczywiście. W całym systemie obozów niemieckich pracowało około 70 tysięcy SS-manów, 70 tysięcy zbrodniarzy. Przez sądy przeszło 1650 osób, większość została skazana na kilka lat więzienia, nierzadko w zawieszeniu.
Norymberga itd. to były pokazówki dotyczące wierchuszki. Ale weźmy Kambodżę, w których były miliony ofiar: w tej chwili trwają pierwsze procesy czterech czy pięciu osób przed międzynarodowym trybunałem i już widać, że więcej osób przed sądem nie stanie. Wszyscy sprawcy ludobójstwa Ormian w Turcji dożyli spokojnego wieku. Nikt nie rozliczył sprawców Hołodomoru [Wielkiego Głodu; wywołanej sztucznie przez komunistyczne władze ZSRR klęski głodu na Ukrainie w latach 1932-33 - KAI], itd., itd.
Jedyny znany mi przypadek ludobójstwa, które zostało dosyć przykładnie osądzone, dotyczy wypadków w Rwandzie z 1994 r. Skazano kilkadziesiąt tysięcy osób. Dokonano tego siłą rzeczy w sposób uproszczony, bo dążono do tego aby to zrobić a nie zwlekać. Dokonywało się to jednak w procesach, w którym był i zarzut prokuratorski, i adwokacka obrona i osąd niezależnego sędziego, a więc podstawowe elementy sprawiedliwości. Europa mogłaby się przed środkową Afryką schować. Bo tam zrobiono to do bólu, do końca.
Co do próby zrozumienia czym kierowali się SS-mani, to wciąż miotamy się pomiędzy dwoma skrajnościami. Z jednej strony mamy misterium iniquitatis [tajemnica nieprawości – KAI], a z drugiej „banalność zła”. Jest ta cisza Franciszka w Auschwitz z jego wpisem w Księgi pamiątkowej, proszącym Boga o wybaczenie i jest przemówienie Benedykta XVI, w którym pytał kilkakrotnie: „Boże, gdzie Ty byłeś?” „Dlaczego milczałeś?” To są, w moim przekonaniu, zupełnie odmienne perspektywy, inne podejścia. Ta dyskusja będzie trwała bardzo długo.
Jeśli chodzi o Auschwitz, to dysponujemy bardzo nielicznymi dokumentami, które pozwalałyby stworzyć profil psychologiczny SS-mana. Owszem, mamy to w przypadku tych, którzy byli sądzeni trochę głębiej, jak Rudolf Hoess. Można też pokusić się o profil psychologiczny Josefa Mengele, bo zostało trochę więcej dokumentów, może też jeszcze kilku innych. Ale oni bardzo usilnie wszystko palili. Mamy bardzo niewiele listów SS-mańskich.

- No właśnie, jaki efekt przyniósł Pański apel wystosowany trzy lata temu do Niemców i Austriaków o przekazywanie dokumentów, zdjęć, listów od członków załogi Auschwitz?

- Dostaliśmy jeden list. A także informację od kolekcjonerów pamiątek z II wojny światowej o aukcjach czy depozytach z przedmiotami, które mogą nas interesować. I faktycznie, dzięki temu udało nam się przejąć różne rzeczy. Natomiast nie było masowego odzewu.

- Zaskoczyło to Pana?

- Spodziewałem się, że jednak odzew będzie większy, bo jednak nie wierzę, że poginęły całe albumy rodzinne. Mogą poginąć dokumenty, rozumiem, że ktoś pali książeczkę żołnierską. Ale że zginęły pocztówki wysłane do rodziny, która nie jest zagrożona albo, że zaginęły albumy? Członkowie niewielkiego komando więźniarskiego, które pracowało w obozowej ciemni i wywoływało zdjęcia wspominali, że większość to były prywatne fotografie SS-manów, a komando introligatorskie robiło z tych zdjęć całe albumy. Tych zdjęć załoga robiła sporo, muszą gdzieś być. Przez strukturę SS Auschwitz przewinęło się około 9,5 tys. ludzi. Niech co trzeci robi w ciągu tych pięciu lat kilka albumów, to daje ich w sumie tysiące. I miałyby one zniknąć? Kompletnie w to nie wierzę.

- Trudno więc o ten portret psychologiczny.

- Są materiały z sądów, ale sąd to jest teatr. Jest jednostka, która atakuje i ta, która się broni. Materiały sądowe to bardzo trudne dokumenty dla historyka.

- W protokołach z ich przesłuchań najczęstsze zdanie brzmi: Nie przyznaję się do winy.

- Tak oraz: to nie ja, to inni, ja nic nie wiedziałem. Mamy kilkadziesiąt teczek personalnych i dosłownie parę pamiętników członków obozowej załogi. To za mało, żeby stworzyć dobry, mocny profil psychologiczny i stwierdzić na przykład, czy przychodząc tam już byli zwyrodniali, czy też dokonała tego rzeczywistość obozu a może było i tak i tak? To fundamentalnie ważne pytania. Dużo bardziej rozpoznany mamy świat ofiar niż sprawców. To jest groźne, bo antropologicznie świat ofiar, niewinnych ludzi zamordowanych wcześniej czy później, nie niesie ze sobą zagadek; zagadki są po stronie oprawców.

- Dziś Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz to nie tylko przestrzeń do zwiedzania ale w gruncie rzeczy centrum badawcze.

- Tak, a ponadto mamy centrum edukacyjne w nowej siedzibie, wyposażone w wiele klas i salę amfiteatralną. Jest wydawnictwo, są zbiory i archiwa, prowadzimy działalność wystawienniczą. W tej chwili realizujemy wiele dużych inwestycji, na przykład nowe centrum odwiedzających czy hostel dla wolontariuszy. Jesteśmy dużą instytucją, która na przestrzeni ostatnich lat rozwija się bardzo dynamicznie. 10-12 lat temu mieliśmy pięciu dyplomowanych konserwatorów – dziś ponad 30; w ubiegłym roku było 2,3 mln odwiedzających.
Na przełomie wieków, XX i XXI było wiele głosów, że teraz Europa się pojednała, mamy nowy wiek i nowe generacje więc historia wojny odchodzi w zamierzchłą przeszłość. Nic z tego, kompletna nieprawda. Dzięki mediom oraz bezpośrednim rozmowom, udało się uświadomić decydentom, że młody człowiek nie dojrzeje obywatelsko jeśli nie dokona „rytuału przejścia” przez Auschwitz. Dzisiejsi 16-latkowie za 10 lat będą przecież w najbardziej twórczym okresie swojego życia.

- Czy oświęcimskie Centrum Dialogu i Modlitwy założone przez niemieckiego księdza Manfreda Deselaersa stanowi znaczący punkt odniesienia dla Muzeum?

- Jak najbardziej. Istnieje zresztą sporo instytucji działających wokół Auschwitz, które traktujemy jako instytucje pomocnicze. Jest Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży, Centrum Żydowskie, oddział Stowarzyszenia Romów w Polsce. To bardzo ważne instytucje.

- Wspomniał Pan o działalności wydawniczej. Nad czym obecnie pracujecie?

- Nad zupełnie nową chronologią obozu, nowym kalendarium. Opracowanie Danuty Czech wydane 30 lat temu jest zapewne w 15-20 proc. dyskusyjne a ponadto nie zawiera wielu faktów, o których wówczas po prostu nie wiedziano, a zostały odkryte i przebadane w międzyczasie.

- A o czym będzie pana kolejna książka, po tych o rampie w Birkenau czy snach więźniów?

- O wnętrzu człowieka, o tym czym żył, jakie miał emocje w środku. A więc o tym wszystkim, o czym nie stanowią daty czy liczby.
***
Piotr Cywiński (ur. 1972) od 2006 r. jest dyrektorem Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau. Był m.in. prezesem Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, prezesem na Europę światowej federacji intelektualistów katolickich Pax Romana.
Jest członkiem Rady Fundacji na rzecz Maximilian-Kolbe-Werk, założonej przez Konferencję Episkopatu Niemiec a także zarządu Stowarzyszenia Miejsce Pamięci Maison d’Izieu we Francji oraz moskiewskiego Stowarzyszenia Memoriał. Jest autorem wielu publikacji dotyczących obozu Auschwitz-Birkenau.
Odznaczony wieloma wysokimi orderami w kraju i za granicą, m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i francuskim Orderem narodowym Legii Honorowej a ostatnio papieskim krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice (Dla Kościoła i Papieża).

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję