Reklama

Historia na żywo

Najwięcej jest ich latem, bo wtedy w historii Polski – szczególnie najnowszej – miało miejsce najwięcej wydarzeń działających na wyobraźnię. A w rekonstrukcjach historycznych wyobraźnia to ważna rzecz

2015-09-22 11:22

Niedziela Ogólnopolska 39/2015, str. 40-41

Adam Czartoryski dowodzi polskim atakiem w bitwie pod Raszynem

Świst szabel, huk wystrzałów, rżenie koni i jęki rannych rozbrzmiewały nad polem bitwy w podwarszawskim Ossowie. W inscenizacji Bitwy Warszawskiej Polacy znów okazali się silniejsi od bolszewików. Mniej liczni, ale bardziej waleczni polscy żołnierze zdołali odeprzeć natarcie. Bolszewicy salwowali się ucieczką.

Wyobraźnię muszą mieć zarówno rekonstruktorzy wcielający się w role uczestników bitew, jak i widzowie, bo nie wszystko da się zrekonstruować i odtworzyć. Kto na odtworzenie bitwy pod Grunwaldem wystawi kilkadziesiąt tysięcy rycerzy? Sięga się do umownych gestów, symboli – wszystkiego nie da się pokazać. Nikt zresztą tego nie żąda, jak przed wiekami w Rzymie, gdzie wykorzystywano do rekonstrukcji gladiatorów, a dla uzyskania realistycznych efektów wymagano, aby uczestnicy zabijali się nawzajem.

Sprzęt z epoki

Zdaniem Pawła Rozdżestwieńskiego, nestora rekonstruktorów, dyrektora Muzeum Ziemi Sochaczewskiej, rekonstrukcje historyczne to męskie i kosztowne hobby. Biorą w nich udział głównie mężczyźni, zaopatrzeni w stroje i sprzęt z epoki. – Ale dla hobbysty nie ma żadnych przeszkód, podobnie jak w każdym męskim hobby.

Reklama

Grup rekonstrukcyjnych jest w Polsce sporo ponad tysiąc, a rekonstruktorów – kilkadziesiąt tysięcy. Odtwarzają mundury, broń itp.; formują oddziały, inscenizują zdarzenia, obrzędy, bitwy i potyczki. Ich działania pełnią funkcję edukacyjną. Wiedzę historyczną zdobywają przede wszystkim rekonstruktorzy, gorzej jest z odbiorcami tych spektakli, którzy przychodzą często po to, aby przyjrzeć się starciom oddziałów.

W końcu lat 70. ubiegłego wieku w Golubiu-Dobrzyniu pojawili się rycerze i stanęli do turnieju. Potyczki przyciągały coraz więcej uczestników i widzów. Władza nie oponowała, bo średniowiecze było „bezpieczne”. Na zdarzenia z epoki napoleońskiej, z czasów powstań, kampanii wrześniowej, a szczególnie z wojny polsko-bolszewickiej czy z powojennej partyzantki trzeba było czekać.

Dziś w Polsce rekonstruuje się kilkaset wydarzeń w ciągu roku. Największa jest bitwa pod Grunwaldem, najbardziej nietypowa – bitwa morska u ujścia Wisły, podczas której odtwarzany jest atak żaglowców brytyjskich z 1807 r. Są rekonstrukcje mniejsze i większe, ale skala nie jest najważniejsza – najważniejsze są pomysł i... pieniądze.

Odwet Wyklętych

Więcej pieniędzy to lepszy poziom widowiska. – Jednak historia jest niepopularna wśród urzędników i przegrywa ze wszystkimi możliwymi orłami z czekolady – mówi Paweł Rozdżestwieński. Gdyby rekonstrukcję bitwy pod Mławą państwo wsparło 70 tys. zł (nie zrobiło tego), czyli dało tyle, ile kosztowało miesięczne utrzymanie słynnej tęczy w Warszawie, inscenizacja byłaby jeszcze lepsza i ciekawsza. – Jeśli nie ma pieniędzy na większą trybunę, część ludzi odejdzie z kwitkiem, bo nic nie zobaczy.

Rozdżestwieński współorganizował kilkadziesiąt rekonstrukcji. Rekonstruuje m.in. bitwy nad Bzurą i pod Mławą (obejrzało je 100 tys. widzów!) oraz pod Ossowem. – Nie mają promocji, nie pokazuje ich telewizja, a niektóre mają większą widownię niż polskie filmy! – podkreśla.

Z badań prowadzonych przez prof. Tomasza Szlendaka z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu wynika, że motywacje rekonstruktorów są rozmaite. Patriotyzm, tradycja, fascynacja dorobkiem przodków, militariami i lokalnym dziedzictwem, ale także prestiż i chęć ucieczki przed szarzyzną. Przeważają wśród nich mężczyźni z tzw. klasy średniej: przedsiębiorcy, urzędnicy, studenci, ale także policjanci, wojskowi, lekarze i księża. Ruch „napędza” przemysł rękodzielniczy, wytwarzający broń i ubiory na potrzeby rekonstrukcji.

Jest rok 1946. MO, UB i KBW współdziałają ze SMIERSZ-em i zatrzymują partyzantów. Konspiratorzy podejmują próbę odbicia kolegów, rozpoczyna się bitwa... Tak wyglądał scenariusz widowiska „Odwet”, zorganizowanego w maju we Wrześni przez Grupę Rekonstrukcji Historycznej Niezłomni 1945. Jednym z uczestników był burmistrz miasta – rekonstruktor.

Dobre chęci

Rekonstrukcji związanych z Żołnierzami Wyklętymi jest coraz więcej. – Grupy powstają w oparciu o wydarzenia lokalne; ktoś odkrył, że np. gdzieś walczyli partyzanci, i chce to odtworzyć – mówi rekonstruktor z Podkarpacia. – Często jest to słabe, oparte tylko na dobrych chęciach. Ale warto szanować każdą inicjatywę, poklepać po ramieniu, zachęcać do dalszych prób – dodaje.

– Cenię ludzi, którym nie wychodzi dobrze, ale widać, że zależy im na poprawie – mówi Paweł Rozdżestwieński. – Gdy przygotowywałem bitwę nad Bzurą w 1997 r., zrobiliśmy niemiecki czołg z nyski oklejonej tekturą. My wiedzieliśmy, co jest grane, ale w świetle reflektorów maszyna zrobiła niesamowite wrażenie.

Rekonstruktorzy przeżywają przygodę, mają z tego frajdę i na ogół nie mają z tego żadnych pieniędzy. Czasem dostają zwrot kosztów przejazdu, noclegu. Ale są też grupy komercyjne, organizujące widowiska tylko po to, żeby zarobić. I takie, które działalność edukacyjną łączą z zarobkową, gdy nadarzy się okazja. Zawsze będą z tego fundusze na wyposażenie, ubiory itp.

W filmie „Smoleńsk” Antoniego Krauzego zobaczymy członków Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej 79. Pułku Piechoty Strzelców Słonimskich im. Hetmana Lwa Sapiehy. Zagrali polskich żołnierzy Września w ostatniej, alegorycznej scenie filmu. Film to dla nich zawsze święto – na ogół występują w rekonstrukcjach, choć wcześniej brali udział m.in. w filmie „1920 Bitwa Warszawska”.

Pokłosie „Pokłosia”

Jak podkreśla Arkadiusz Czartoryski, poseł PiS, organizator rekonstrukcji, grupy przenikają się z organizacjami proobronnymi. – Wielu kolegów ma podwójną przynależność, sam należę do „Strzelca”. Są całe roczniki niewyszkolone wojskowo. Organizacje paramilitarne wypełniają tę lukę. Ale wypełniają ją także rekonstruktorzy. – Mój pułk – kilkunastu ludzi z fuzjami – jest jedynym wojskiem w Ostrołęce. Między Warszawą i granicą z Białorusią nie ma żadnej jednostki. Podczas uroczystości państwowych warty honorowe i salwy zapewniają rekonstruktorzy. Zastępują wojsko – podkreśla Czartoryski.

Kontrowersje wywołały rekonstrukcje krwawych wydarzeń. „Wołyń 1943 – nie o zemstę, lecz o pamięć wołają ofiary” zorganizowała przed dwoma laty przemyska grupa „X D.O.K.”. Doszło do dyskusji, która mogła zablokować widowisko. Było ogromne, z udziałem Krzesimira Dębskiego, który w rzezi stracił dziadków, a oklaskom 15 tys. widzów nie było końca. W Będzinie 5 lat temu pokazano likwidację żydowskiego getta. Nie zawahano się przed pokazaniem wyciągania Żydów z kamienic i bicia. Planowano pokazanie rozstrzeliwania członków ruchu oporu, ale po sprzeciwie zamarkowano je odgłosami strzałów.

– Nie wszystkie wydarzenia należy odtwarzać – zaznacza Paweł Rozdżestwieński. Jednak są odtwarzane. – Nie powstał film o tragedii wołyńskiej czy okupacji sowieckiej 1939-41. Gdyby „Pokłosie” było jednym z wielu filmów na tematy polsko-żydowskie, nie byłoby problemu. Nie można się dziwić, że ktoś pokaże, jak Niemcy wchodzą do wsi, wyciągają Żydów, polską rodzinę, która im pomagała, i palą, mordują. Ja bym takiej rekonstrukcji nie zrobił, ale w ten sposób ludzie odpowiadają na „Pokłosie”.

Polacy pod Waterloo

Rekonstrukcje uwielbia wiele narodów. Co Brytyjczycy cenią bardziej niż pokonanie wroga? To, że mogą tego dokonać jeszcze raz, w formie rekonstrukcji. W czerwcu w odtworzeniu słynnej bitwy pod Waterloo sprzed 200 lat wzięło udział 5 tys. umundurowanych statystów wraz z 300 końmi i 100 działami. Była to najpewniej najbardziej wyjątkowa w historii rekonstrukcja historyczna.

Byli też Polacy. – Pojechało 60 ludzi z mojego pułku. Jak połączyli się w dywizję, było ich prawie 300! Byłem na wszystkich 200. rocznicach związanych z okresem napoleońskim w Rosji, Austrii, w Niemczech pod Lipskiem, ale ze względu na obowiązki pod Waterloo nie mogłem pojechać – mówi Arkadiusz Czartoryski.

Według niego, ważnym powodem rozwoju rekonstrukcji jest złe traktowanie historii przez rządzących. Rekonstrukcje to produkt zastępczy. – Polacy interesują się historią i nie wolno wycofać jej ze szkół, trzeba robić filmy – mówi. Skutkiem odwrotu państwa od historii, która pociąga młodych ludzi, jest stwierdzenie: nie chcą nam tego pokazać, więc sami sobie odtworzymy. Za czymś tęsknią, czegoś ich pozbawiono. Tworzą grupę, wypożyczają broń i starają się, jak mogą. Zakładają mundury i powstańcze opaski.

Marzeniem Pawła Rozdżestwieńskiego jest powstanie filmów pokazujących bitwę nad Bzurą i szarżę 14. Pułku Ułanów Jazłowieckich pod Wólką Węglową, podobną do szarży pod Somosierrą. – Rekonstrukcja jest rodzajem teatru, który przyjmuje pewne uproszczenia – mówi nestor rekonstruktorów. – Film daje możliwość pokazania pełnej rzeczywistości.

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Komunikat gliwickiej Kurii nt. Marcina Zielińskiego

2020-01-21 18:43

[ TEMATY ]

Odnowa w Duchu Świętym

charyzmatycy

Tomasz Rozmus

Kuria w Gliwicach wydała oświadczenie, w którym wyjaśnia dlaczego Biskup Gliwicki podjął decyzję o zmianie prelegenta spotkania modlitewnego zaplanowanego na 23 stycznia w parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Gliwicach, które miał poprowadzić znany charyzmatyk Marcin Zieliński.

Prezentujemy treść komunikatu Kurii:

Mając na uwadze komunikat Kurii Diecezjalnej w Łowiczu z dnia 8 lutego 2019 roku oraz fakt, że niektóre wątki nauczania pana Marcina Zielińskiego budzą wątpliwości natury teologicznej, Biskup Gliwicki podjął decyzję o zmianie prelegenta w ramach spotkania zaplanowanego w Gliwicach w dniu 23 stycznia 2020 roku.

Ks. Sebastian Wiśniewski, Kanclerz Kurii

CZYTAJ DALEJ

Szczera pamięć i brak odpowiedzialności - rozmowa z dr. Piotrem M.A. Cywińskim

2020-01-26 19:17

[ TEMATY ]

Auschwitz

Młody człowiek nie dojrzeje obywatelsko jeśli nie dokona „rytuału przejścia” przez Auschwitz - uważa dr Piotr M.A Cywiński. Dyrektorem Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz podkreśla w rozmowie z KAI, że pamięć świata o tym, co wydarzyło się w tym miejscu jest szczera, piękna i głęboka ale kompletnie oderwana od dojrzałego poczucia odpowiedzialności. Świadczy o tym na przykład bierność wobec współczesnych masakr, takich jak ludobójstwo na Rohindżach w Mjanmie.

Tomasz Królak (KAI): Co nam mówi Auschwitz dziś, po 75 latach od wyzwolenia obozu i w świecie takim, w jakim żyjemy?

Piotr M.A. Cywiński: - W moim przekonaniu są tu dwa bardzo istotne elementy. Po pierwsze na uroczystości rocznicowe przybędzie około 200 osób. Dziś mają po dziewięćdziesiąt parę lat, i pamiętają obóz widziany oczyma nastolatków. Przyjadą z całego świata. Mamy świadomość, że takiej liczby świadków już nie zgromadzimy, stąd wielka symbolika tego wydarzenia. Program obchodów zrobiony jest absolutnie „wokół” nich.
Politycy, królowie, prezydenci nie będą przemawiać, oczywiście poza słowami powitania ze strony gospodarza kraju czyli prezydenta Polski. Wszystkie pozostałe przemówienia będą wygłaszać ocaleni i to oni, a nie politycy będą siedzieli w pierwszych rzędach. To jest ich czas. To jest moment, kiedy my, wszyscy razem, mamy słuchać tego, co mają nam do powiedzenia. To bardzo ważna sprawa, bo – powiedzmy sobie szczerze – za 10-15 lat nie będzie tej sposobności. Natura jest nieubłagana i tak dużej grupy osób, które przeżyły Auschwitz nie uda się już zgromadzić.
Drugi bardzo ważny aspekt to ten, że świat przyspiesza w kierunku zupełnie nieznanym. Zniknęły jakiekolwiek wielkie analizy. Nikt nie jest w stanie pokusić się o analityczna prognozę tego, co będzie za 5 czy 10 lat. Jeszcze w latach 80. czy 90. było czymś normalnym opracowywanie analiz z perspektywą 20-30 lat, bo w Chinach coś wzrasta, w Afryce spada, rynek ropy będzie kształtował się tak a tak itp.

- Świat był – lub wydawał się być – bardziej przewidywalny.

- Tak, a w tej chwili nic nie da się przewidzieć, począwszy od tego, jak będą wyglądały nasze telefony komórkowe, nie mówiąc o wysokości emerytur jakie będą nam wypłacane za lat 15.
Ludzie czują stres, a w tym stresie wyraźnie widać wzrost tendencji do zamykania się w sobie, apatii, bierności, izolacji od szerszej rzeczywistości. W Europie widać to bardzo wyraźnie na przykładzie Brexitu, podziałów w Hiszpanii, we Włoszech, w Belgii i w szeregu innych miejsc. Dotyczy to zresztą nie tylko Europy. Obserwujemy także wzrost ksenofobii, rasizmu czy antysemityzmu, co bardzo wyraźnie dało o sobie znać w niektórych krajach Europy a także w Stanach Zjednoczonych. Dochodzi do tego kompletna nieumiejętność dostrzegania problemów, które maja miejsce w dzisiejszym świecie. Dwa lata temu wymordowano 50 czy 60 tysięcy Rohindża [chodzi o czystkę etniczną dokonaną przez buddystów na muzułmanach z grupy etnicznej Rohindża, zamieszkujących południowe regiony Mjanmy, dawniejszej Birmy - przyp. KAI], pół miliona uciekło do Bangladeszu i... nic się nie stało. ONZ, które powołano do tego celu, nie było w stanie nazwać rzeczy po imieniu. W najostrzejszym dokumencie, z jesieni sprzed dwóch lat, wyprodukowanym przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, najcięższe zdanie półtorastronicowego dokumentu stanowi, że Zgromadzenie jest poważnie zaniepokojone ostatnimi doniesieniami w raportach, które napływają z Mjanmy, a w których da się odczytać poważne naruszenia praw człowieka wobec Rohindża.
Wymordowanie 60 tysięcy ludzi stanowi "poważne naruszenie" ich praw... Nie padło słowo ludobójstwo, chociaż działania wobec tej grupy spełniały wszystkie jego kryteria.
Jesteśmy więc coraz bardziej bierni, apatyczni. Potrafimy się latami kłócić o to, kto miał więcej Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, podliczając ich co do jednostki, natomiast kto dzisiaj się zajmuje podobną pracą ratowania jednostek ludzkich? Mam wrażenie, że coraz mniej ludzi w ogóle o tym myśli.

- Namysł nad wydarzeniami o niepojętej kumulacji zła – jak Auschwitz właśnie – nic więc istocie nie daje?

- Nie wątpię, że pamięć o Auschwitz jest przeżywana autentycznie, szczerze i z prawdziwymi emocjami, podbudowanymi zresztą nauczaniem w szkołach. W programach nauczania wszystkich chyba państw europejskich obecny jest temat Zagłady.

- A jednak nie jesteśmy w stanie zapobiec kolejnym ludobójstwom.

- Albo pomóc tym, którzy płyną przez Morze Śródziemne. Wydaje mi się, że nasza pamięć jest szczera, piękna i głęboka ale kompletnie, oderwana od dojrzałego poczucia odpowiedzialności. Jest po prostu pamięcią dziecinną, emocjonalną.

- Trudno jednak pojąć, dlaczego po wydarzeniach XX wieku, możliwe są kolejne, zorganizowane prześladowania i masakry. Mógłby Pan odpowiedzieć: bo nie żyjemy w raju...

- No, nie. Spójrzmy na ewolucję: kiedy wybuchły rzezie w Rwandzie w 1994 roku, była cała masa głosów potępiających także nas, Europejczyków. Pytano powszechnie: dlaczego ONZ-owskie Błękitne Chełmy nie są w stanie tam nic zrobić.
Wobec sytuacji Rohindża – prawie cisza. Podejrzewam, że gdyby zebrać artykuły z 50 najważniejszych światowych gazet, to antologia tych teksów nie przekroczyłaby 100 może 150 stron.

- Dlaczego? Odzwierciedla to jakiś postępujący zanik zmysłu etycznego polityków i dyktatorów opinii?

- Myślę, że to obrazuje postępująca apatię, zamknięcie się w sobie. A dzieje się to pod wpływem stresu związanego z wielkimi zmianami. Bo zmienia się wszystko i są to zmiany nie tylko kulturowe ale cywilizacyjne. Począwszy od kultury komunikacji, rodziny, stosunku człowieka do wspólnoty, technologii, klimatu. Zmienia się dosłownie wszystko a ludzie czują nawet podskórnie tę niepewność i zaczynają zamykać się w sobie.
Weźmy sytuację Rohindżów, o których wspomniałem czy obecne położenie Ujgurów – milion osób przebywających w obozach tzw. reedukacji w Chinach. I co, nie reagujemy, bo Chiny są potężne i bogate?

- Więc może to nie apatia tylko lęk przed naruszeniem układów biznesowych?

- Według mnie, problem leży gdzie indziej, to znaczy właśnie w tym odcinaniu się od „nie swoich” problemów. I to narasta.
Sytuacja z Rohindżami była dla nas, w Muzeum Pamięci Auschwitz-Birkenau, kubłem zimnej wody. Byliśmy wtedy dumni, że przekroczyliśmy liczbę 2 mln odwiedzających rocznie. I tych dwóch milionów nie słyszeliśmy. To jednak nie jest problem antropologiczny czy filozoficzny, to jest nasz problem zawodowy. Powstaje pytanie: po co poświęcamy na to całe życie? To jest pytanie wielu moich kolegów i koleżanek, w tym przewodników. Przeżywają je bardzo boleśnie, osobiście. Zadawaliśmy sobie pytanie: co jest nie tak? Od tego czasu zastanawiamy się nad różnymi rozwiązaniami. Dyskutujemy zarówno w naszym gronie jak i w podobnych instytucjach pamięci za granicą. Sądzę, że do elementu pamięci żalu, pamięci smutku, pamięci zastanowienia się należy dołączyć element moralnego niepokoju, bo pamięć o przeszłości nie są kluczami do jej zrozumienia....
Dla mnie pewnym problemem jest to, że się zwiedza, zasmuca i nawet się szczerze zapłacze, potem w szoku przez kilka dni nie jest się w stanie opowiadać o tym, co się widziało, po czym obserwując różne rzeczy w telewizji albo się nic nie robi albo, w najlepszym wypadku, stawia się lajka na Facebooku i ma się wrażenie, że zrobiło się swoje. Przepraszam, ale gdyby tak się zachowywali Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata to nikt by nie ocalał.

- Nie gnębi Pana fakt, że zbrodnie dotyczące Auschwitz i innych niemieckich obozów koncentracyjnych, zostały rozliczone w bardzo małym stopniu, że cała masa sprawców nie stanęła przed sądem?

- Oczywiście. W całym systemie obozów niemieckich pracowało około 70 tysięcy SS-manów, 70 tysięcy zbrodniarzy. Przez sądy przeszło 1650 osób, większość została skazana na kilka lat więzienia, nierzadko w zawieszeniu.
Norymberga itd. to były pokazówki dotyczące wierchuszki. Ale weźmy Kambodżę, w których były miliony ofiar: w tej chwili trwają pierwsze procesy czterech czy pięciu osób przed międzynarodowym trybunałem i już widać, że więcej osób przed sądem nie stanie. Wszyscy sprawcy ludobójstwa Ormian w Turcji dożyli spokojnego wieku. Nikt nie rozliczył sprawców Hołodomoru [Wielkiego Głodu; wywołanej sztucznie przez komunistyczne władze ZSRR klęski głodu na Ukrainie w latach 1932-33 - KAI], itd., itd.
Jedyny znany mi przypadek ludobójstwa, które zostało dosyć przykładnie osądzone, dotyczy wypadków w Rwandzie z 1994 r. Skazano kilkadziesiąt tysięcy osób. Dokonano tego siłą rzeczy w sposób uproszczony, bo dążono do tego aby to zrobić a nie zwlekać. Dokonywało się to jednak w procesach, w którym był i zarzut prokuratorski, i adwokacka obrona i osąd niezależnego sędziego, a więc podstawowe elementy sprawiedliwości. Europa mogłaby się przed środkową Afryką schować. Bo tam zrobiono to do bólu, do końca.
Co do próby zrozumienia czym kierowali się SS-mani, to wciąż miotamy się pomiędzy dwoma skrajnościami. Z jednej strony mamy misterium iniquitatis [tajemnica nieprawości – KAI], a z drugiej „banalność zła”. Jest ta cisza Franciszka w Auschwitz z jego wpisem w Księgi pamiątkowej, proszącym Boga o wybaczenie i jest przemówienie Benedykta XVI, w którym pytał kilkakrotnie: „Boże, gdzie Ty byłeś?” „Dlaczego milczałeś?” To są, w moim przekonaniu, zupełnie odmienne perspektywy, inne podejścia. Ta dyskusja będzie trwała bardzo długo.
Jeśli chodzi o Auschwitz, to dysponujemy bardzo nielicznymi dokumentami, które pozwalałyby stworzyć profil psychologiczny SS-mana. Owszem, mamy to w przypadku tych, którzy byli sądzeni trochę głębiej, jak Rudolf Hoess. Można też pokusić się o profil psychologiczny Josefa Mengele, bo zostało trochę więcej dokumentów, może też jeszcze kilku innych. Ale oni bardzo usilnie wszystko palili. Mamy bardzo niewiele listów SS-mańskich.

- No właśnie, jaki efekt przyniósł Pański apel wystosowany trzy lata temu do Niemców i Austriaków o przekazywanie dokumentów, zdjęć, listów od członków załogi Auschwitz?

- Dostaliśmy jeden list. A także informację od kolekcjonerów pamiątek z II wojny światowej o aukcjach czy depozytach z przedmiotami, które mogą nas interesować. I faktycznie, dzięki temu udało nam się przejąć różne rzeczy. Natomiast nie było masowego odzewu.

- Zaskoczyło to Pana?

- Spodziewałem się, że jednak odzew będzie większy, bo jednak nie wierzę, że poginęły całe albumy rodzinne. Mogą poginąć dokumenty, rozumiem, że ktoś pali książeczkę żołnierską. Ale że zginęły pocztówki wysłane do rodziny, która nie jest zagrożona albo, że zaginęły albumy? Członkowie niewielkiego komando więźniarskiego, które pracowało w obozowej ciemni i wywoływało zdjęcia wspominali, że większość to były prywatne fotografie SS-manów, a komando introligatorskie robiło z tych zdjęć całe albumy. Tych zdjęć załoga robiła sporo, muszą gdzieś być. Przez strukturę SS Auschwitz przewinęło się około 9,5 tys. ludzi. Niech co trzeci robi w ciągu tych pięciu lat kilka albumów, to daje ich w sumie tysiące. I miałyby one zniknąć? Kompletnie w to nie wierzę.

- Trudno więc o ten portret psychologiczny.

- Są materiały z sądów, ale sąd to jest teatr. Jest jednostka, która atakuje i ta, która się broni. Materiały sądowe to bardzo trudne dokumenty dla historyka.

- W protokołach z ich przesłuchań najczęstsze zdanie brzmi: Nie przyznaję się do winy.

- Tak oraz: to nie ja, to inni, ja nic nie wiedziałem. Mamy kilkadziesiąt teczek personalnych i dosłownie parę pamiętników członków obozowej załogi. To za mało, żeby stworzyć dobry, mocny profil psychologiczny i stwierdzić na przykład, czy przychodząc tam już byli zwyrodniali, czy też dokonała tego rzeczywistość obozu a może było i tak i tak? To fundamentalnie ważne pytania. Dużo bardziej rozpoznany mamy świat ofiar niż sprawców. To jest groźne, bo antropologicznie świat ofiar, niewinnych ludzi zamordowanych wcześniej czy później, nie niesie ze sobą zagadek; zagadki są po stronie oprawców.

- Dziś Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz to nie tylko przestrzeń do zwiedzania ale w gruncie rzeczy centrum badawcze.

- Tak, a ponadto mamy centrum edukacyjne w nowej siedzibie, wyposażone w wiele klas i salę amfiteatralną. Jest wydawnictwo, są zbiory i archiwa, prowadzimy działalność wystawienniczą. W tej chwili realizujemy wiele dużych inwestycji, na przykład nowe centrum odwiedzających czy hostel dla wolontariuszy. Jesteśmy dużą instytucją, która na przestrzeni ostatnich lat rozwija się bardzo dynamicznie. 10-12 lat temu mieliśmy pięciu dyplomowanych konserwatorów – dziś ponad 30; w ubiegłym roku było 2,3 mln odwiedzających.
Na przełomie wieków, XX i XXI było wiele głosów, że teraz Europa się pojednała, mamy nowy wiek i nowe generacje więc historia wojny odchodzi w zamierzchłą przeszłość. Nic z tego, kompletna nieprawda. Dzięki mediom oraz bezpośrednim rozmowom, udało się uświadomić decydentom, że młody człowiek nie dojrzeje obywatelsko jeśli nie dokona „rytuału przejścia” przez Auschwitz. Dzisiejsi 16-latkowie za 10 lat będą przecież w najbardziej twórczym okresie swojego życia.

- Czy oświęcimskie Centrum Dialogu i Modlitwy założone przez niemieckiego księdza Manfreda Deselaersa stanowi znaczący punkt odniesienia dla Muzeum?

- Jak najbardziej. Istnieje zresztą sporo instytucji działających wokół Auschwitz, które traktujemy jako instytucje pomocnicze. Jest Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży, Centrum Żydowskie, oddział Stowarzyszenia Romów w Polsce. To bardzo ważne instytucje.

- Wspomniał Pan o działalności wydawniczej. Nad czym obecnie pracujecie?

- Nad zupełnie nową chronologią obozu, nowym kalendarium. Opracowanie Danuty Czech wydane 30 lat temu jest zapewne w 15-20 proc. dyskusyjne a ponadto nie zawiera wielu faktów, o których wówczas po prostu nie wiedziano, a zostały odkryte i przebadane w międzyczasie.

- A o czym będzie pana kolejna książka, po tych o rampie w Birkenau czy snach więźniów?

- O wnętrzu człowieka, o tym czym żył, jakie miał emocje w środku. A więc o tym wszystkim, o czym nie stanowią daty czy liczby.
***
Piotr Cywiński (ur. 1972) od 2006 r. jest dyrektorem Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau. Był m.in. prezesem Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, prezesem na Europę światowej federacji intelektualistów katolickich Pax Romana.
Jest członkiem Rady Fundacji na rzecz Maximilian-Kolbe-Werk, założonej przez Konferencję Episkopatu Niemiec a także zarządu Stowarzyszenia Miejsce Pamięci Maison d’Izieu we Francji oraz moskiewskiego Stowarzyszenia Memoriał. Jest autorem wielu publikacji dotyczących obozu Auschwitz-Birkenau.
Odznaczony wieloma wysokimi orderami w kraju i za granicą, m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i francuskim Orderem narodowym Legii Honorowej a ostatnio papieskim krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice (Dla Kościoła i Papieża).

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję