Otwierając debatę, Izabela Tyras, dyrektor Instytutu Kultury „Civitas Christiana”, przypomniała, że 70 lat temu więziony wówczas kard. Stefan Wyszyński napisał tekst Jasnogórskich Ślubów Narodu - wyjątkowy program odnowy moralnej, który - jak podkreśliła - nic nie stracił na aktualności, a być może dziś jest jeszcze bardziej aktualny.

Wśród gości znaleźli się m.in. bp Marian Florczyk, abp Andrzej Przybylski, przedstawiciele Instytutu Prymasa Wyszyńskiego, środowisk naukowych oraz młodzież szkolna i uczestnicy Ogólnopolskiego Konkursu Wiedzy Biblijnej.

Śluby to wciąż aktualne zobowiązanie

Bp Marian Florczyk, przewodniczący Rady KEP ds. Społecznych, przypomniał kontekst historyczny aktu z 26 sierpnia 1956 r., kiedy przed obrazem Matki Bożej Częstochowskiej milion pielgrzymów złożył przyrzeczenia napisane przez uwięzionego Prymasa.

Hierarcha podkreślił, że istotą ślubów nie jest samo wspomnienie wydarzenia, lecz ich treść - konkretne zobowiązania.

„Istotą tych jasnogórskich ślubów jest treść, a więc przyrzeczenia, zobowiązania, nakreślona perspektywa życia Kościoła i narodu. Skoro trwa to zobowiązanie, to na nas spoczywa obowiązek wypełnienia tych ślubnych przyrzeczeń”- zaznaczył bp Florczyk.

Przypomniał ponadto historyczną analogię do ślubów króla Jana Kazimierza z 1656 r., które stały się inspiracją dla Prymasa Tysiąclecia.

Wspólnota poraniona, ale zdolna do odnowy

Historyk prof. Paweł Skibiński wskazał, że kard. Wyszyński postrzegał naród nie jako „agregat socjologiczny”, lecz jako wspólnotę zakorzenioną w kulturze i wierze.

Zwrócił uwagę, że diagnoza Prymasa była realistyczna: naród był „straszliwie pokiereszowany” przez wojnę - zarówno fizycznie, jak i moralnie - oraz pozbawiony podmiotowości politycznej w realiach systemu komunistycznego.

„Lista ślubów jasnogórskich jest listą ran moralnych, które cierpiała - i cierpi chyba wciąż - wspólnota polska w diagnozie błogosławionego Stefana Wyszyńskiego” - powiedział historyk.

Jednocześnie podkreślił, że wizja Prymasa była głęboko optymistyczna. - Zobowiązanie składa się wtedy, kiedy można je dotrzymać. Kardynał Stefan Wyszyński nie zdecydowałby się na nawiązanie do ślubów lwowskich, gdyby uważał, że te zadania są nie do spełnienia - zaznaczył.

Zdaniem prof. Skibińskiego, kard. Wyszyński miał świadomość szczególnej misji, ale traktował ją nie jako wyraz ambicji, lecz ciężar i odpowiedzialność: powołanie „przywódcy narodu w stanie wyższej konieczności”.

Granice biegną przez serce człowieka

Abp Andrzej Przybylski zwrócił uwagę na „nadspojrzenie”, którego - jak mówił Prymas - potrzebuje biskup, czyli na spojrzenie wykraczające poza doraźne podziały polityczne.

Metropolita katowicki przypomniał rozmowę kard. Wyszyńskiego z papieżem Piusem XII, w której Prymas tłumaczył, że zasadnicze granice nie są granicami politycznymi.

- Te granice, o które nam chodzi, ta żelazna kurtyna, to nie są granice polityczne - to są granice moralne, granice w sercu - cytował abp Przybylski myśl Prymasa.

Podkreślił, że troska o życie, rodzinę i wychowanie młodego pokolenia nie jest partyjnym postulatem, ale kwestią dobra wspólnego.

"Jeśli nie będzie dzieci, to naród będzie wymierał. Ta odnowa moralna jest w interesie wszystkich w społeczeństwie, całego narodu" - zaznaczył.

Radykalizm czy miałkość?

Redaktor Aneta Liberacka (Stacja7.pl) zwróciła uwagę, że pokolenie powojenne w znacznym stopniu wypełniło śluby, czego - jej zdaniem - dowodem była moralna odporność Polaków w kolejnych dekadach.

Krytycznie oceniła natomiast współczesną tendencję do „łagodzenia” języka zobowiązań.

- Dziś brakuje nam radykalizmu w mówieniu: „przyrzekamy”. Chcielibyśmy raczej powiedzieć: „postaramy się” - zauważyła, wskazując, że śluby zawierają również bardzo konkretne zobowiązania dotyczące pracy, sumienności i walki z wadami społecznymi.

Śluby jako głos wolności

Paulin o. Michał Legan postawił pytanie o to, czy pokolenie 1956 r. mogło ślubować w imieniu kolejnych generacji. Odpowiedzi szukał w kategorii wspólnoty zakorzenionej w chrzcie.

"W ślubach, szczególnie takich, które są oparte na dziedzictwie chrztu, dzieje się coś bardzo niezwykłego - ontologicznie następuje jakaś zmiana. Ta pieczęć chrztu trwa" - podkreślił.

Zakonnik zaznaczył, że kluczem do aktualności ślubów jest Ewangelia. - Jeżeli będziemy umieli przekuć ten tekst w głos wolności - wolności chrześcijańskiej, wolności ewangelicznej - to dotrzemy do młodych ludzi i do następnych pokoleń - powiedział paulin.

„Wypowiedzenie wojny o rząd dusz”

Piotr Sutowicz z „Civitas Christiana” zwrócił uwagę na historyczną odwagę aktu z 1956 r. - w realiach represyjnego państwa komunistycznego.

- To było wypowiedzenie wojny o rząd dusz - mówił, przypominając, że Kościół wracał wtedy do społeczeństwa z pełnym głosem po latach prób jego marginalizacji.

Sutowicz podkreślił także humanistyczny wymiar ślubów. - Nie bronimy życia dlatego, że jesteśmy katolikami, ale dlatego, że jesteśmy ludźmi. To dokument głęboko humanistyczny - zaznaczył.

Zobowiązanie, które trwa

Uczestnicy panelu byli zgodni, że Jasnogórskie Śluby Narodu nie mogą być traktowane jako „religijny skansen” czy jedynie historyczny symbol. Ich aktualność polega na przypomnieniu, że wolność polityczna bez odnowy moralnej nie wystarczy.

Jak podkreślano, pytanie o śluby z 1956 r. jest dziś pytaniem o to, czy współczesne pokolenie Polaków zechce powiedzieć - z taką samą odpowiedzialnością - „przyrzekamy”.