Wiara i polityka – rozróżnienie, ale nie rozdzielenie

Głównym punktem spotkania była sobotnie sympozjum w Papieskim Instytucie Patrystycznym Augustinianum, otwarte przez kard. Kurta Kocha, prefekta Dykasterii do spraw Popierania Jedności Chrześcijan.

Siostra dr Justina Metzdorf OSB (Kolonia) mówiła o biblijnych podstawach relacji chrześcijaństwa i polityki, prof. Stephan Herzberg (Frankfurt) o państwie i prawie naturalnym u św. Augustyna i Josepha Ratzingera, ks. prof. Peter Schallenberg (Paderborn) o miejscu chrześcijaństwa w nowoczesnym państwie konstytucyjnym, a prof. Katharina Westerhorstmann (Gaming) o obecnej w przemówieniach Benedykta XVI idei „zdrowej świeckości”.

W kolejnych wystąpieniach powracała myśl, że Kościół głosi Chrystusa, a nie program polityczny. Nie oznacza to jednak zamknięcia wiary w sferze prywatnej. Wiara kształtuje człowieka, a przez niego również kulturę i życie polityczne. Dlatego chrześcijańskie rozumienie godności osoby, wolności, odpowiedzialności i prawa naturalnego powinno nadal wnosić istotny wkład w kształtowanie moralnych podstaw demokratycznego państwa. Tak rozumiana obecność chrześcijaństwa w przestrzeni publicznej nie polega na dążeniu Kościoła do bezpośredniego wpływania na decyzje polityczne, lecz – przy poszanowaniu słusznej autonomii rzeczywistości ziemskich, o której mówi konstytucja Gaudium et spes (nr 36) – przede wszystkim na formowaniu sumień i podtrzymywaniu refleksji nad podstawowymi wartościami życia społecznego. Prawo stanowione nie funkcjonuje bowiem w oderwaniu od określnego obrazu człowieka i rozumienia jego godności. W tym sensie pytanie o chrześcijańskie dziedzictwo Europy pozostaje również pytaniem o źródła wartości, na których opierają się demokracja, kultura prawna i rozumienie wolności.

Wyzwania społeczeństwa międzykulturowego

Teoretyczna refleksja sympozjum nabrała bardzo konkretnego wymiaru podczas wieczornej rozmowy z prof. honorowym Volkerem Kauderem, wieloletnim deputowanym do Bundestagu i byłym przewodniczącym frakcji CDU/CSU.

Spotkanie odbyło się w pomieszczeniach watykańskiej Komisji ds. Tekstów Prawnych i przerodziło się w żywą dyskusję o przemianach niemieckiego społeczeństwa i kultury politycznej, zwłaszcza w sporach wokół ochrony życia, małżeństwa i samobójstwa wspomaganego.

Kauder, sam będąc ewangelikiem, zwrócił uwagę na interesujące doświadczenie społeczeństwa międzykulturowego: w toczących się na różnych płaszczyznach debatach dotyczących ochrony życia i rodziny niekiedy łatwiej znaleźć wspólny język z muzułmanami niż z częścią europejskich chrześcijan – niezależnie od ich przynależności wyznaniowej. Dla wielu z nich chrześcijańskie źródła własnej kultury, w tym chrześcijańska wizja człowieka, staje się odległe, a niekiedy wręcz nieznane.

Skąd państwo czerpie swoje wartości?

Rzymskie spotkanie pokazało, że pytanie stawiane przez Ratzingera nie straciło nic ze swojej aktualności: z jakich źródeł świeckie i pluralistyczne państwo może czerpać wartości, których samo nie jest w stanie wytworzyć? Odpowiedzi nie należy szukać w zacieraniu różnic między religią a polityką, lecz w dialogu rozumu, wiary i kultur. W coraz bardziej międzykulturowej Europie spotkanie religii może wówczas stać się nie tylko źródłem napięć, ale także przestrzenią odkrywania wspólnego języka w spawach dotyczących człowieka, jego godności i odpowiedzialności za dobro wspólne.

Kulminacyjnym punktem tegorocznego spotkania była niedzielna Eucharystia w kościele Campo Santo Teutonico, której przewodniczył kard. Kurt Koch. W homilii powrócił do Ratzingerowskiego obrazu Kościoła jako „wspólnoty drogi wiary” (Weggemeinschaft des Glaubens). Obraz ten stał się zarazem podsumowaniem całych obrad: Kościół „stałby się niewiarygodny, gdyby jedynie ustawiał drogowskazy wskazujące ludziom drogę, ale sam nią nie podążał” – podkreślił kard. Koch.

Coroczne rzymskie spotkania są również znakiem ciągłości środowiska skupionego wokół myśli Josepha Ratzingera/Benedykta XVI. Obok jego bezpośrednich uczniów tworzy je dziś młodsze, międzynarodowe grono teologów i badaczy należących do Neuer Schülerkreis. Wśród polskich członków tego kręgu są ks. prof. Janusz Szulist z diecezji pelplińskiej oraz pochodzący z podwarszawskiej Zielonki Paweł Milerski, ksiądz archidiecezji kolońskiej.