Reklama

Egoista choruje sam

Z ks. prof. Wojciechem Bołozem rozmawiała Milena Kindziuk
Edycja warszawska (st.) 6/2004

Człowiek życzliwy ma na ogół wokół siebie życzliwych ludzi. Gdy choruje - także. Natomiast egoista częściej pozostanie sam. I będzie jedynie domagał się nieustannej opieki, bo on przecież ma prawa...

Rozmowa z ks. prof. Wojciechem Bołozem, wykładowcą bioetyki na UKSW

Milena Kindziuk: - Jak godnie znosić swoją chorobę, cierpienie?

Ks. prof. Wojciech Bołoz: - Jest to skomplikowany problem. Bo wciąż słyszy się, że chory ma same prawa: do opieki ze strony społeczeństwa, do leczenia, itd. itd. Tymczasem zapominamy o tym, że chory ma też obowiązki.

- Obowiązki chorego - to pojęcie mało znane.

- Tak, bo zbyt często zapominamy, że choroba jest w znacznej mierze kontynuacją życia. Jest takie stare powiedzenie: „Jakie życie, taka śmierć”. Styl życia kontynuowany jest w stylu chorowania, a co za tym idzie w stylu umierania. Bywają chorzy podziwiani przez otoczenie. Ale chory może być również bardzo uciążliwy, złośliwy. Może chorować w sposób zawiniony właśnie przez zły styl życia. Dlatego trzeba też mówić o obowiązkach chorego. Warto postawić sobie pytanie: czy moja choroba nie jest przypadkiem przeze mnie zawiniona? Czy nie jest konsekwencją mojego złego stylu życia? O nasze zdrowie musimy dbać sami. Musimy też starać się o to, byśmy w chorobie nie byli sami. Człowiek życzliwy ma na ogół wokół siebie życzliwych ludzi. Gdy choruje - także. Natomiast egoista częściej pozostanie sam. I będzie jedynie domagał się nieustannej opieki, bo on przecież ma prawa...
O możliwości choroby trzeba myśleć wtedy, gdy jest się zdrowym. Trzeba mieć świadomość, że zdrowie jest wartością i dobrem nietrwałym, o które należy dbać. Jeżeli już zachorujemy, mamy prawo oczekiwać pomocy, ale też musimy sobie uświadamiać, że ludzie zdrowi, od których jej oczekujemy, mają swoje obowiązki. Chory nie powinien terroryzować swego otoczenia. A czasem w rodzinach to się niestety zdarza. Niekiedy rodzice terroryzują swoje dzieci i ściągają je do siebie, bo im się wydaje, że ich zdrowie się pogorszyło. A potem się okazuje, że dzieci są bardziej chore od nich, tylko o tym nigdy nie mówiły, by rodziców nie martwić. Czasem bywa odwrotnie, to dzieci terroryzują rodziców. Znam też taki przypadek, kiedy żona nie odważyła się wspomnieć o swojej chorobie z obawy o serce męża. I zmarła siedem lat wcześniej od niego z powodu raka piersi.

- Czy taki terror jest grzechem?

- Bywa formą emocjonalnego szantażu. A jeśli jest świadomy - to także grzechem. Choć najczęściej jest to owoc długiego pielęgnowania egoizmu. W takiej sytuacji chory przyzwyczaja się do tego, że wszystko mu się należy. Nie zwraca uwagi na uwarunkowania zewnętrzne, wyolbrzymia swoje dolegliwości, na nich koncentruje swoją uwagę, wmawia sobie pewne rzeczy. I nie chce zainteresować się czymś innym, mimo że byłoby to dla niego pożyteczne, prowadziłoby do zapomnienia o własnych bólach, a co za tym idzie sprawiłoby mu lepsze samopoczucie.

- Jak się należy zachowywać wobec takich osób?

- Należy im uświadamiać, że ludzie zdrowi, pracujący też mają swoje obowiązki, i nie mogą całej uwagi koncentrować na czyjejś chorobie. Tym bardziej, że są to czasem schorzenia bardzo typowe, a nawet błahe. Utrudniają one wprawdzie życie, ale taki chory wyolbrzymia je, aby skupić na sobie uwagę otoczenia. Człowiek chory ma obowiązek zadbać o siebie, jeżeli potrafi. Nie wolno mu się poddawać i dążyć do tego, by wszystkie funkcje spełniał za niego ktoś inny. Podobnie, jeśli chodzi o schorzenia psychiczne, o różnego rodzaju nerwice.

- Właśnie, jak tacy ludzie mogą godnie znosić cierpienie?

-To zależy od rodzaju trudności, czy to jest choroba psychiczna, czy psychonerwica. Zaburzenia natury psychicznej są bardzo uciążliwe, objawiają się obniżeniem nastroju, depresją, poczuciem winy. Przede wszystkim, człowiek ma obowiązek poznania, jeśli to możliwe, na czym jego dolegliwości polegają i czym są spowodowane. Trzeba rozpoznać uwarunkowania zaburzenia i szukać pomocy u innych, szczególnie u specjalistów. W dużych miastach, jak Warszawa, jest to łatwiejsze, a w mniejszych ośrodkach jest to trudniejsze, ale także możliwe. Nie wolno natomiast swego stanu pogłębiać, pogrążać się w czarnych myślach, bez podejmowania prób leczenia. Nie jest to bowiem ani godne, ani też chrześcijańskie podejście do cierpienia i choroby. Weźmy na przykład kobietę, żonę alkoholika, cierpiącą na nerwicę. Może się ona zadręczać nie widząc wyjścia, może też próbować się z tego wyzwolić, „postawić się” i powiedzieć: nie! Jeżeli podejmie trud, jeżeli zechce walczyć o swoją godność... Kobiety często nie uświadamiają sobie, że są współuzależnione od męża i dlatego tolerują jego patologiczne zachowania. Nie mogą z nim żyć i nie mogą żyć bez niego. I w takim marazmie tkwią całymi latami, nie próbując nic z tym zrobić. A potem mają pretensję do całego świata, że tak im się ułożyło życie. Wielu ludziom żyje się trudno. Wszyscy na pewnym etapie życia napotykamy na trudności, żyjemy z wysiłkiem. Ale pamiętajmy też, że kształt życia w dużej mierze zależy od nas. Od tego, jak i na ile będziemy dbać o nasze zdrowie, także psychiczne. Bo zdrowie - poza życiem - to nasze podstawowe dobro. Także z racji religijnych powinniśmy o nie dbać, bo dane jest nam ono od Boga. Jak będziemy zdrowi możemy coś dobrego zrobić dla rodziny, dla społeczeństwa. A jako chorzy możemy stać się ciężarem dla siebie i dla innych.

- Mówi Ksiądz o chorobie zawinionej?

- Tak. Choć myślę, że warto mówić szerzej o uwarunkowaniach choroby, ponieważ mogą być one dziedziczone, spowodowane skażeniem środowiska, wreszcie własnymi zaniedbaniami. Biblia mówi o chorych z własnej winy, winy rodziców i takich, którzy się chorymi urodzili. W Piśmie Świętym są podane też przypadki, że choroba jest zsyłana przez Boga jako doświadczenie czy upomnienie np. z powodu niewłaściwego życia.

- Na przykład...

Najbardziej znanym przykładem niezawinionej choroby jest Hiob. Natomiast współcześnie najczęściej o chorobach zawinionych mówi się w kontekście palenia tytoniu i picia alkoholu czy zażywania narkotyków. Można to jednak poszerzyć o inne formy uzależnienia, o zaniedbania dotyczące diety, brak proporcji między pracą a wypoczynkiem, między dniem a nocą. I tym podobne sprawy.

- Choroba zatem jest formą upomnienia?

- Myślę, że w szerokim znaczeniu można tak powiedzieć. Choroba jest zawsze informacją, że w naszym organizmie, czasem w naszej duszy, dzieje się coś niedobrego. Ponieważ często choroby są następstwem naruszania praw natury i prawa moralnego, dlatego można powiedzieć, że w ten sposób Bóg, który stworzył człowieka i dał mu te prawa, upomina człowieka, gdy on je lekceważy.

- W swoich książkach głosi Ksiądz dość kontrowersyjną tezę, że człowiek śmiertelnie chory ma prawo do rezygnacji z zabiegów medycznych, które nie przynoszą poprawy, a jedynie przedłużają proces umierania. Czy nie jest to równoznaczne z eutanazją?

- Oczywiście, że nie jest. Tak przecież uczy Kościół!

- Znaczy to więc, że chory ma prawo nie przyjmować jedzenia albo odłączyć sobie kroplówkę i nie będzie to forma samobójstwa czy eutanazji?

- Nie chodzi o rezygnację z pożywienia albo z zabiegów pielęgnacyjnych. Mam na myśli rezygnację z terapii nadzwyczajnej.

- Co to oznacza w praktyce?

- Jeżeli terapia danego pacjenta nie przedłuża mu znacząco życia, jest przy tym bardzo kosztowna albo też sprawia choremu wielki ból, można jej zaprzestać. Bo ma ona wtedy na celu jedynie przedłużanie procesu umierania. Tymczasem chory ma prawo do tego, by nie przedłużać mu sztucznie życia.

- Ale każdy chce żyć, i to najdłużej jak to możliwe.

- Wielu ludzi chce żyć za wszelką cenę i mają prawo do tego, jeżeli nie dokonuje się to kosztem innych ludzi. Są jednak chorzy, którzy chcą umierać, jeżeli życie staje się zbyt uciążliwe dla nich samych. Człowiek ma prawo do życia, ale też ma prawo do naturalnej i godnej śmierci. Ważne jest poszanowanie i wyważenie obydwu wartości. Chciałbym podkreślić, że niechętnie mówię o godnej śmierci, ponieważ dziś często próbuje się ją interpretować jako prawo do eutanazji. Tymczasem eutanazja jest poszukiwaniem tzw. godnej śmierci przy równoczesnym lekceważeniu wartości życia. Wartość życia zastępuje się pojęciem jakości życia. Zaś przeciwieństwem eutanazji jest tzw. dystanazja, która podkreśla wartość życia odmawiając człowiekowi prawa do naturalnej śmierci. Wbrew pozorom nie jest to postawa chrześcijańska, która upatruje wolę Boga w naturalnej konieczności umierania. Prawdziwy chrześcijanin chce żyć, ale potrafi także zaakceptować śmierć jako początek nowego życia.

- Powiedział Ksiądz Profesor, że gdy terapia jest zbyt droga, można ją przerwać. Kiedy więc rodzina nie ma pieniędzy na leki dla chorej matki, można je odstawić i nie będzie to forma eutanazji?

- Nie jest to takie proste. Bywają sytuacje, gdy rodzina się zapożycza, aby ratować życie najbliższej osoby. Jeżeli jednak choroba jest nieuleczalna, to rodzi się pytanie, czy rodzina ma sprzedać wszystko, by nieznacznie przedłużyć życie chorej osoby?

- Telewizor czy meble są więc ważniejsze od umierającej w szpitalu matki?

- Telewizor bez dyskusji można sprzedać, ale pytanie, czy można sprzedać meble albo dom, jest już kontrowersyjne. Jest to oczywiście pewien wybór. Dzisiaj istnieją ogromne możliwości pozwalające przedłużać człowiekowi życie. Tylko czy aby na pewno jest to nasz obowiązek? Czy trzeba? Czy warto?

- Nie boi się Ksiądz zarzutów, że takie myślenie jest pierwszym krokiem ku temu, że Kościół będzie się skłaniał ku eutanazji?

- Na pewno nie opowiadam się za eutanazją. Tym bardziej absurdalne jest posądzanie Kościoła o zgodę na niektóre jej formy. To właśnie Kościół katolicki jest dzisiaj najbardziej zdecydowanym obrońcą ludzkiego życia. Uważam jednak, że należy zachować umiar i właściwą hierarchię wartości, jeśli chodzi o szacunek dla życia i dla człowieka. Można za wszelką cenę chcieć przedłużać ludzkie życie. Może to prowadzić do przekonania, że jest ono jedyną wielką wartością. Absolutyzując prawo do życia neguje się wtedy inne prawa człowieka, łącznie z prawem do naturalnej śmierci. Tymczasem człowiek ma prawo umrzeć, tak samo, jak ma prawo do życia. Śmierć należy przecież do losu ludzkiego. I w żaden sposób jej nie unikniemy. Dlaczego więc nie pozwolić człowiekowi jej po prostu przeżyć, jak innych wydarzeń w życiu?

- W którym więc momencie lekarz ma prawo zaprzestać leczenia, aby zachować czyste sumienie?

- Lekarz może podjąć taką decyzję, gdy chory nie może uczynić tego sam i nie ma rodziny. Gdy natomiast rodzina stara się o drogie leki, wtedy nie ma przeszkód, by je lekarz choremu aplikował. Sam lekarz ma prawo przerwać terapię, kiedy widzi, że z punktu widzenia chorego jest ona bezużyteczna, bo tylko przedłuża agonię i nie przynosi żadnych korzyści.

- Jak zatem zdefiniowałby Ksiądz prawo do godnego umierania?

- Jest to umieranie w takich warunkach, które są najbliższe tym, w jakich żył dany człowiek. Musi mieć zapewnioną opiekę medyczną. Ma prawo przebywać wśród swoich bliskich. Ma też prawo do szacunku należnego każdemu człowiekowi, prawo do informacji o stanie swojego zdrowia i współdecydowania o sposobie leczenia.

- Każdy chory ma zatem prawo do informacji o własnym stanie zdrowia. Czy także wtedy, gdy choroba jest śmiertelna?

- Generalnie, jeżeli traktujemy człowieka poważnie, ma on prawo dowiedzieć się, co się z nim dzieje. Wiadomo jednak, że niektórzy po usłyszeniu prawdy o sobie, od razu się załamują. Nie każdy jest w stanie tę prawdę przyjąć. Można więc wtedy dawać choremu pewne przesłanki, przy pomocy których sam chory może odkryć prawdę o swoim stanie.

- Można więc pozwolić, by chory umierał w nieświadomości?

- Zasadniczo tak, poza takimi sytuacjami, kiedy chory nie pozałatwiał wszystkich spraw, nie dopełnił obowiązków wobec rodziny, nie spłacił długów, nie wypełnił obowiązków religijnych. Zawsze jednak należy uszanować wolę tych chorych, którzy chcą świadomie umierać.

Życzę ci nieba!

2016-09-14 08:23

O. Stanisław Jarosz OSPPE
Niedziela Ogólnopolska 38/2016, str. 33

Romolo Tavani/pl.fotolia.com

Z dzisiejszej Ewangelii można by wyciągnąć wniosek, że Jezus naucza, iż Jego uczniowie powinni naśladować postępowanie nieuczciwego rządcy. Nic podobnego! Właściwy przekaz Ewangelii jest taki, że należy naśladować roztropność rządcy w używaniu bogactwa (mimo że majątek, którym rozporządzał, nie był jego własnością). Pewnie rządca ten długo myślał, co zrobić, aby dłużnicy jego szefa byli mu przychylni. Dla zdobycia ziemskich dóbr ludzie potrafią wykazać się niezwykłym sprytem, wysiłkiem, zmaganiem, czasem pracą ponad siły, a o prawdziwy skarb nieba nie zawsze chcą powalczyć. Nie spotkałem jeszcze nikogo, kto by składał życzenia tej treści: „Życzę ci nieba!”.

Jezus zaprasza: „Pozyskujcie sobie przyjaciół niegodziwą mamoną...”. Czy można pieniędzmi zarabiać na niebo? Tak, dając je ubogim! (por. Mt 19, 21).

Problem uczciwości w relacji do pieniędzy i majątku może bowiem zadecydować o zbawieniu, przed czym wyraźnie przestrzega Jezus: „Jeśli więc w zarządzaniu niegodziwą mamoną nie okazaliście się wierni, to kto wam prawdziwe dobro powierzy? (...) Nie możecie służyć Bogu i Mamonie!”. Można postawić pytanie: Po co pracujesz? Aby żyć. Po co żyjesz? Aby pracować. I tworzy się błędne koło. Pieniądze i dobra materialne mają istnieć w służbie dla dobra ludzi i dzieł bożych. Mamy być szafarzami dóbr ziemskich, tymi, którzy wiedzą, że należą one do Stwórcy, a nam zostały dane w depozyt. Nie zabierzemy ich – trumna nie ma kieszeni – ale możemy je dobrze wykorzystać, roztropnie dla siebie, i z nich usłużyć potrzebującym (por. 1 Tm 6, 6 nn.).

Pomoże nam w tym pierwsze dzisiejsze czytanie, które jest szczególnie aktualne. Przestrzega przed nieuczciwością, wykorzystywaniem i krzywdzeniem ludzi dla bogacenia się. Krzywda ludzka woła o pomstę do nieba: „Nie zapomnę nigdy wszystkich ich uczynków”. Niesprawiedliwość społeczna ustami proroków była szczególnie mocno potępiana, jak bałwochwalstwo.

Bóg w swej potędze i majestacie uniżył się; stawszy się człowiekiem, doświadczył głębokiego ubóstwa i przynosi dobrą nowinę: w Twoim ubóstwie i ograniczeniach możesz spotkać Jezusa. Potrzeba wzrostu w wierze, zmiany mentalności, by uznać, że żyję dla Boga, pracuję dla nieba, modlę się, by świat, w którym żyję, był dobrym startem do wieczności. Pan Bóg pragnie bowiem, „by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy” – do tego wprost zachęca nas apostoł w drugim czytaniu. Ład społeczny, sprawiedliwość w doczesnym życiu są wartościami, o które chrześcijanie modlą się wytrwale, a Bóg w swojej mądrości i mocy „dźwiga biednego”. Mamy więc obowiązek modlić się za sprawujących władzę: „abyśmy mogli prowadzić życie ciche i spokojne z całą pobożnością i godnością”.

Polecamy „Kalendarz liturgiczny” – liturgię na każdy dzień
Jesteśmy również na Facebooku i Twitterze

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Bp Przybylski do ceremoniarzy: w liturgii najważniejsze jest to, że Bóg jest tutaj

2019-09-21 22:09

Ks. Mariusz Frukacz


Ks. Mariusz Frukacz

To, co w liturgii jest najważniejsze, to mieć pełne przekonanie, że Bóg jest tutaj – mówił w homilii bp Andrzej Przybylski, biskup pomocniczy archidiecezji częstochowskiej, który 21 września przewodniczył w Niższym Seminarium Duchownym w Częstochowie Mszy św. z udzieleniem błogosławieństwa nowym 17 ceremoniarzom Liturgicznej Służby Ołtarza w archidiecezji częstochowskiej.

Zobacz zdjęcia: Nowi cremoniarze Liturgicznej Służby Ołtarza w archidiecezji częstochowskiej.

Na początku Mszy św. ks. dr Jerzy Bielecki, rektor seminarium wskazując na słowa „Pójdź za Mną” podkreślił, że Niższe Seminarium Duchowne jest szczególnym miejscem realizacji słów Jezusa.

Mszę św. z bp. Przybylskim koncelebrowali m. in. ks. Paweł Wróbel, duszpasterz LSO w archidiecezji częstochowskiej oraz kapłani z parafii nowych ceremoniarzy. Na uroczystości zgromadzili się także rodzina i bliscy ceremoniarzy.

– Każde powołanie w Ewangelii zaczyna się od modlitwy. To nie są tylko ludzkie decyzje i wybory. Bóg wybiera do wielkie bliskości z sobą – mówił bp Przybylski, rozpoczynając liturgię Mszy św.

W homilii biskup pomocniczy archidiecezji częstochowskiej za św. Grzegorzem Wielkim zaznaczył, że „czasy, w których żyjemy, to czasy jakby zorzy porannej. Już Chrystus nas zbawił, za każdego z nas oddał życie na krzyżu. Jednak jeszcze tego wszystkiego dokładnie nie widzimy. Widzimy to w liturgii, w znakach”.

– To co w liturgii jest najważniejsze, to mieć pełne przekonanie, że Bóg tutaj jest. Dla każdego człowieka, ministranta, ceremoniarza i księdza jest bardzo ważne to wszystko, czego się nauczyliśmy, ale pierwsze i zawsze najważniejsze jest to, żeby mieć pełna świadomość i mocno w to wierzyć, że tu obecny jest Bóg – podkreślił bp Przybylski i dodał: „To jest najważniejszy powód dlaczego Kościół tak bardzo się troszczy o liturgię. Jeśli chcemy, żeby być blisko Jezusa i żeby On był blisko nas, to jest tylko jeden sposób - to jest Msza św.”.

– Kiedy św. Jan Maria Vianney był już bardzo schorowany i nie miał sił na mówienie wielu słów w kazaniu, to wskazywał na tabernakulum i mówił: „On tu jest”. I to było najważniejsze kazanie – kontynuował bp Przybylski.

– Obrzęd ustanowienia Was ceremoniarzami w Liturgicznej Służbie Ołtarza jest bardzo ważny. Bardzo ważna jest duża wiedza o liturgii, ale to wszystko na nic by się zdało, gdybyście poszli do ołtarza i zapomnieli, że to wszystko dla Pana – przypomniał biskup ceremoniarzom i zachęcił ich, aby będąc przy ołtarzu pokazywali ludziom żywą obecność Boga.

Biskup przypomniał również, że bardzo ważne, aby posłudze ceremoniarza, ministranta, lektora towarzyszyła modlitwa. ¬– Bardzo ważne jest to, abyście mieli czas na adorację Najświętszego Sakramentu. Służcie świętej obecności Boga – zachęcił bp Przybylski.

W rozmowie z „Niedzielą” ks. Mariusz Bakalarz, wicekanclerz Kurii Metropolitalnej w Częstochowie podkreślił, że „podczas kursów ceremoniarzy chodzi o to, by to nie było tylko takie techniczne przygotowanie do posługi liturgicznej, ale uczyło zrozumienia tego, co się dokonuje podczas liturgii”.

Dla Jakuba Klimasa z parafii Świętych Pierwszych Męczenników Polski w Częstochowie, który w Liturgicznej Służbie Ołtarza jest już dziesięć lat „kurs ceremoniarza oprócz całej ważnej teorii na temat liturgii pozwala też w piękny sposób jeszcze bardziej zbliżyć się do Boga”. W rozmowie z „Niedzielą” podkreślił również, że czymś ważnym dla samego tygodnika mogłyby być prezentacje poszczególnych grup ministranckich.

Natomiast Maciej Szymczykiewicz z parafii św. Lamberta w Radomsku powiedział nam, że bycie ministrantem, lektorem zawsze traktował jako Boże wezwanie. – Faktycznie bardzo mocno poczułem, że to Pan Bóg mnie powołuje, żeby być przy Jego ołtarzu. A to posługiwanie rzutuje na moją codzienność, tę szkolną i w rodzinie. Liturgia wzywa mnie do tego, żebym także udoskonalał się w stosunku do drugiego człowieka. Liturgia jest znakiem Bożego miłosierdzia i ja to miłosierdzie powinienem również przekazać drugiemu człowiekowi – powiedział „Niedzieli” Maciej Szymczykiewicz.

– Myślę, że potrzebna jest nie tylko wiedza o liturgii, ale doświadczenie liturgii, to doświadczenie wspólnotowe. Aby zachęcić innych to służenia przy ołtarzu, to potrzebne jest braterstwo z tymi, którzy już przy tym ołtarzu są. Nie wystarczy powiedzieć, że tego lub innego dnia jest zbiórka ministrancka, ale trzeba młodych ludzi spotkać, wyjść do nich i dać świadectwo – dodał Maciej Szymczykiewicz.

Adrian Barczyk i Maciej Ciszewski z parafii św. Stanisława Kostki w Zawierciu ministrantami zaczęli być już od Pierwszej Komunii Świętej. Adrianowi podobało się to, co robili starsi koledzy, a Macieja do bycia ministrantem zachęcił ksiądz z parafii – Początkowo bałem się, ale potem zobaczyłem, że to fajne doświadczenie – powiedział Maciej. Zarówno Adrian, jak i Maciej uważają, że do bycia ministrantem trzeba już zachęcać od Pierwszej Komunii Świętej.

To już piąty kurs ceremonarza zorganizowany w archidiecezji częstochowskiej. Kursy te odbywają się co dwa lata. Już ponad stu chłopców zostało przygotowanych i pobłogosławionych do pełnienia posługi ceremoniarza w archidiecezji częstochowskiej.

W tym roku kurs odbył się w dniach 19-23 sierpnia 2019 r. w Wyższym Seminarium Duchownym w Częstochowie. Celem jego było pogłębienie duchowości liturgicznej i znajomości przepisów liturgicznych oraz przygotowanie do prowadzenia grup ministranckich i organizacji od strony liturgicznej różnego rodzaju przedsięwzięć w parafii.

Nowi ceremoniarze odbyli również dzień skupienia w Domu Ruchu Światło-Życie w Częstochowie, który odbył się 20-21 września br.


CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem