Latem roku 2000 - dokładnie 26 sierpnia - mija 25 lat od utworzenia w Lublinie Muzeum Archidiecezjalnego Sztuki Religijnej, dokumentującego i zabezpieczającego kulturowe bogactwa Kościoła na Ziemi Lubelskiej.

Kościół w Polsce - od samego początku swego istnienia - z należytą troską przechowywał, zabezpieczał i konserwował arcydzieła sztuki sakralnej. W ciągu minionego tysiąclecia chrześcijaństwa wzniesiono wiele kościołów, klasztorów i budowli sakralnych wraz z ich kunsztownym wyposażeniem w rzeźby, malarstwo, rzemiosło artystyczne i księgi liturgiczne. Wspaniałe dzieła architektury stworzyły niepowtarzalny pejzaż kulturowy naszego kraju, diecezji i Lublina, tworząc klimat i wyraz duchowych wartości, w jakim żył naród polski. Niestety, liczne wojny, grabieże i rabunek dzieł sztuki zobowiązują nas, aby ocalałe zabytki sztuki kościelnej, będące wyrazem najwznioślejszych działań ducha ludzkiego, zachować dla przyszłych pokoleń jako świadectwo naszej wiary i kultury duchowej Polaków. Ochrona zabytkowych świątyń oraz gromadzenie i eksponowanie dzieł sztuki w kościołach, skarbcach i muzeach, będzie stale wskazywać i przypominać jednoczącej się Europie przełomu tysiącleci o naszym trwaniu u korzeni chrześcijańskiej cywilizacji miłości. Sztuka sakralna ze swej istoty dąży do wyrażenia nieskończonego piękna Boga i przejawia się w dziełach dawnych - zabytkach, jak i w dziełach współczesnych twórców.

Geneza Muzeum Diecezjalnego w Lublinie

Konferencja Episkopatu Polski postanowiła, aby każda diecezja posiadała własne muzeum kościelne. Podstawę prawną istnienia takiego muzeum stanowią: Kodeks Prawa Kanonicznego, Konstytucja o Liturgii Soboru Watykańskiego II oraz Normy Postępowania w Sprawach Sztuki Kościelnej, uchwalone przez Konferencję Episkopatu Polski 25 stycznia 1973 roku. W świetle powyższych wskazań muzeum diecezjalne w Lublinie oficjalnie zostało powołane dekretem bp. Bolesława Pylaka w dniu 26 sierpnia 1975 roku.

Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Religijnej w Lublinie mimo Jubileuszu 25 - lecia działalności konserwatorsko - ekspozycyjnej swoimi początkami sięga okresu międzywojennego, gdy pierwszym dyrektorem tej instytucji był ks. Michał Niechaj, a pierwsze zbiory gromadzono w pomieszczeniach Seminarium Duchownego w Lublinie. Wybuch II wojny światowej zatrzymał na długie lata działalność i rozwój tej tak potrzebnej instytucji diecezjalnej. Konieczność pilnego ratowania zniszczonych podczas wojny kościołów sprawiła, że bp Stefan Wyszyński (1946-48 ) skierował do księży proboszczów rozporządzenie na uroczystość św. Szczepana w 1947 roku, w którym zalecił opracowanie planu prac gospodarczo- renowacyjnych. Powołał także w tym celu Poradnię Artystyczną przy Kurii Biskupiej w Lublinie, do której należało opiniowanie i udzielanie pozwoleń na prace remontowo-konserwatorskie. Biskup Wyszyński zobowiązał wszystkich księży, by wszystkie ruchome przedmioty zabytkowe wycofane z kultu religijnego zostały uporządkowane i zabezpieczone do czasu dalszych decyzji władzy diecezjalnej. Na sierpniowej Konferencji Księży Dziekanów w 1948 roku bp Stefan Wyszyński powołał Biskupi Komitet Odbudowy Kościołów Diecezji Lubelskiej. Świadczyło to o wielkiej trosce pasterza o stan materialny świątyń, ich wyposażenia i o wrażliwości na piękno, które wywiera wielki wpływ na duchową formację człowieka.

Na początku lat siedemdziesiątych z inicjatywy ks. Andrzeja Pikulskiego zorganizowano skromną wystawę w pomieszczeniach Katedry Lubelskiej w 1974 roku. Następnie muzeum otrzymało kilka pomieszczeń przy obecnym Domu Rekolekcyjnym przy ul. Podwale 15 w Lublinie. W latach 1975 - 1978 muzeum wykonało prace remontowo - adaptacyjne w Wieży Trynitarskiej. Ostatni etap prac dotyczył przygotowań do otwarcia muzeum w Wieży Trynitarskiej (dawna furta - dzwonnica jezuicka z 1582 roku). Prace związane z umieszczeniem ekspozycji wykonali studenci Sekcji historii Sztuki KUL pod kierownictwem ks. prof. Władysława Smolenia. Kurier Lubelski zamieścił 17 czerwca 1978 roku następującą wiadomość: "Po latach oczekiwań mieszkańcy Lublina oraz rzesze turystów odwiedzających nasze miasto doczekali się wreszcie ładnego punktu widokowego. W połowie lata udostępniono do zwiedzania zabytkową Wieżę Trynitarską obok Katedry, wraz ze wstępem na jej górny taras, skąd rozpościera się rozległy widok na cały Lublin, aż hen za Kalinowszczyznę. W środku wieży czynne jest natomiast muzeum". W latach osiemdziesiątych kierownictwo w muzeum sprawował ks. dr Ryszard Lis, od 1992 roku dyrektorem Muzeum Archidiecezjalnego był ks. kan. Eugeniusz Kościółko - malarz - hobbysta, miejscem sekretariatu i pracowni konserwatorskiej stały się pomieszczenia przy kościele św. Józefa na LSM-ie w Lublinie.

Specyfika Muzeum Archidiecezjalnego w Lublinie polega na trosce i profilaktyce zmierzającej do zabezpieczenia najcenniejszych obiektów kultowych na terenie archidiecezji lubelskiej w ich naturalnym środowisku. W magazynach i na ekspozycjach muzeum gromadzi zbiory w działach: malarstwo, rzeźba i rzemiosło artystyczne. Istotnym działem muzeum jest Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki. Od 1978 roku kierownikiem pracowni konserwatorskiej jest mgr Krzysztof Kawiak - absolwent konserwacji malarstwa i rzeźby krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Uroczystości Jubileuszowe 25-lecia Muzeum Archidiecezjalnego

W Jubileuszowym Roku 2000 abp Józef Życiński, zatroskany o losy i dalszy rozwój tej kulturalno oświatowej placówki w Archidiecezji Lubelskiej podjął kilka cennych inicjatyw mających na celu reorganizację Muzeum Archidiecezjalnego Sztuki Religijnej w Lublinie. W trosce o należyte zabezpieczenie dóbr kultury znajdujących się w posiadaniu muzeum oraz na terenie archidiecezji lubelskiej, w kościołach, kaplicach i na cmentarzach Ksiądz Arcybiskup powołał Archidiecezjalną Komisję Artystyczną, Archidiecezjalną Komisję Rewizyjną ds. Muzeum Archidiecezjalnego, Radę Muzealno - Konserwatorską oraz nowego dyrektora muzeum ks. Wojciecha Szlachetkę - absolwenta historii sztuki KUL oraz studenta Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jednocześnie Arcypasterz aktywnie uczestniczy w wydarzeniach muzealnych w Lublinie i w archidiecezji: 2 kwietnia przewodniczył uroczystościom w Archikatedrze Lubelskiej, otwierając Eucharystią jubileuszowy sezon wystawowy oraz wernisaż malarstwa H. Paraszczuka ,,Ikony ustami malowane" w Wieży Trynitarskiej. Pod koniec kwietnia dokonał uroczystego otwarcia Muzeum Parafialnego przy kościele św. Anny w Lubartowie. Pewnym zwieńczeniem wydarzeń religijno - kulturalnych będzie Międzynarodowy Kongres ,, Sacrum i kultura", organizowany w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w dniach 15 - 17 września z inicjatywy Wielkiego Kanclerza KUL ks. abp. prof. Józefa Życińskiego. Kongres na KUL będzie miał także pewne odniesienia i inspiracje duszpasterskie w naszej archidiecezji oraz w placówkach muzealnych Lublina i archidiecezji.

26 sierpnia 2000 r. o godz. 19.00 w Archikatedrze Lubelskiej będzie sprawowana Msza św. dziękczynna z okazji 25-lecia Muzeum Archidiecezjalnego w intencji pracowników, konserwatorów, artystów, przyjaciół i sponsorów naszego muzeum. Natomiast o godz. 20.00 w Wieży Trynitarskiej odbędzie się spotkanie okolicznościowe z możliwością obejrzenia wystawy "Tatry polskie" i nocnym wyjściem na taras widokowy. Muzeum czynne jest codziennie w godz. 10.00 - 17.00. Serdecznie zapraszamy.