Reklama

Jan Łaski - prymas i mąż stanu

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2006 Rokiem Jana Łaskiego. Przypomnijmy zatem, kim był ów znamienity Polak, twórca Statutu - jednego z pierwszych drukowanych zbiorów praw na świecie, kanclerz wielki koronny, prymas Polski, wybitny polityk i mąż stanu.

Niedziela łódzka 7/2006

Jan Łaski urodził się w 1456 r. w Łasku, w ziemi sieradzkiej, w rodzinie bogatego szlachcica Andrzeja Łaskiego h. Korab (spokrewnionego z prymasem Janem Gruszczyńskim), od którego bierze się początek sławy rodu Łaskich.
Łascy byli właścicielami Łaska do połowy XVII wieku. Byli politykami, senatorami, duchownymi, dyplomatami, wojewodowami, żołnierzami i urzędnikami. Oprócz prymasa Jana Łaskiego duży rozgłos w Europie zdobył także jego bratanek Jan Łaski (ur. 1499 r.), zwany Młodszym. Jan Łaski jr. należał do czołowych przedstawicieli obozu reformacji.
Prymas Łaski żył na przełomie epok średniowiecza i odrodzenia (renesansu).
Wiek XVI to w polskiej kulturze i gospodarce tzw. złoty wiek, początek odrodzenia.
Wówczas nastapiła rozbudowa Wawelu, rozkwit Gdańska, a język polski stał się językiem publicznym, językiem ojczystym. W kulturze polskiej renesans to epoka Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja, Andrzeja Frycza-Modrzewskiego, Stanisława Orzechowskiego, Marcina Kromera, Jakuba Przyłuskiego, Szymona Szymonowica, Klemensa Janickiego, Piotra Skargi i innych, epoka rozwoju Akademii Krakowskiej, utworzenia Akademii Wileńskiej i Zamojskiej. Jan Mączyński wydał słownik łacińsko-polski (1564 r.), Jakub Wujek przetłumaczył na język polski Biblię. Wiek XVI to powstanie mocarstwa polsko-litewskiego, szlacheckiej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (szkoda, że nie Trojga Narodów) - mieszanina monarchii i republiki; państwo, w którym najwyższa władza należała do narodu (szlachty), a król był wybierany i zawierał z narodem umowę - podporządkowywał się prawu. W tym czasie nastąpił rozkwit gospodarczy kraju, wzrost eksportu drogą morską na zachód (szczególnie zboża, wołów, soli i drewna), a przez to rozwój rolnictwa (folwarków). Istniała jednak w Polsce niebezpieczna rywalizacja i wewnętrzna walka o władzę pomiędzy magnaterią i szlachtą.
I w tym burzliwym okresie Bóg zesłał Polakom wybitnego męża - Jana Łaskiego, który doskonale rozumiał sytuację polityczną i społeczną ówczesnej Polski i Europy.
Święcenia kapłańskie otrzymał w wieku 15 lat. Był m.in. notariuszem konsystorza poznańskiego, kanonikiem i kanclerzem gnieźnieńskim, prepozytem poznańskim, kanonikiem krakowskim, dziekanem kujawskim, sekretarzem królewskim i doradcą politycznym króla Aleksandra (Jagiellończyka) i faktycznym kierownikiem polityki państwa - gdy w 1503 r. został kanclerzem wielkim koronnym. Ponieważ Jagiellonowie mieli na niego wielki wpływ, a on mocno i lojalnie wspierał ich politykę, można wysunąć tezę, że wspólnie przygotowywali kolejne etapy tworzenia trudnej unii polsko-litewskiej, że Łaski wspólnie z królem Aleksandrem (1461 - 1506, król Polski od 1501 r.), wnukiem Władysława Jagiełły - dążył do zawiązania wielkiej federacji środkowoeuropejskiej, do utworzenia państwa dynastycznego Piastów i Jagiellonów, powstałego z połączenia Polski (Korony), Litwy, Czech, Moraw, Śląska, Węgier, Prus i Rusi. Za Jagiellonów, po podpisaniu ostatniego aktu unii polsko-litewskiej w Lublinie (1569 r.), Rzeczpospolita stała się mocarstwem, z którym liczyła się cała Europa i świat, była autentyczną potęgą. Bardzo to niepokoiło niemiecką dynastię Habsburgów, czemu często dawali wyraz.

Statuty Łaskiego

Reklama

Ważnymi wydarzeniami dla Łaskiego były sejmy radomskie w 1505 i 1506 r. Pierwsza data to uchwalenie konstytucji Nihil novi (...) sine communi consensu (nic nowego bez wspólnej zgody), sankcjonującej kompetencje ustawodawcze Sejmu i Senatu, przywilej szlachecki zakazujący królowi wydawania nowych ustaw („nic nowego”) bez zgody Senatu i Izby Poselskiej, oraz zgoda króla na spisanie i wydanie drukiem zbioru praw obowiązujących w Polsce - król zlecił to Łaskiemu. Druga data to ukazanie się drukiem zbioru praw kanclerza Łaskiego - Commune incliti Poloniae Regni privilegium (Statut Królestwa Polskiego), zwanego Statutem Łaskiego. Statut został wydany drukiem, a to wg króla znaczyło, że „znajomość prawa z wyjątkowej powszechną stać się mogła”.
Statut (księga 1000 kart, w nakładzie 150 egz. na papierze i 6 na pergaminie) był urzędowym zbiorem w jednej księdze: statutów, przywilejów i praw szlachty polskiej (zwyczajowych, publicznych, sądowych, kanonicznych i boskich), spisanych pod kierunkiem Łaskiego. Statuty zawierały całość obowiązującego w Polsce prawa, zebrane teksty pochodziły głównie z archiwów kościelnych, sądowych i koronnych. W księdze zawarty jest najdawniejszy drukowany tekst Bogurodzicy, zawiera ona też kilka kolorowanych drzeworytów.
Jan Łaski wydał także drukiem ważne dla Kościoła zbiory praw: Statuty archidiecezjalne oraz Statuty prowincjonalne, sporządził inwentaryzację dóbr kościelnych archidiecezji gnieźnieńskiej, wydanej jako Liberum Beneficiorum. To bardzo ważne dzieło zawierało m.in. spis miejscowości w archidiecezji. Łaski, pracując na rzecz reformy Kościoła, ujednolicał liturgię, usprawniał administrację i sądownictwo kościelne. Chciał opodatkować kler, zmieniał i podniósł poziom wykształcenia duchowieństwa oraz jego morale.
Brał udział w Soborze Laterańskim V jako poseł, gdzie wykazał (1513 r.) niedorzeczność ówczesnych żądań Krzyżaków (silnie powiązanych z Niemcami) wobec Polski i Prus, a papież Juliusz II przyznał mu rację. Po śmierci króla Aleksandra, Łaski cieszył się zaufaniem i względami następnego władcy, Zygmunta I (Starego), którego był doradcą, wielokrotnie zasilał nawet z własnej kasy budżet króla. W kwestii Krzyżaków - z którymi nadal trwały wojny - Łaski snuł wielorakie plany; a to chciał wcielić Zakon do Korony, z wielkim mistrzem Zakonu królem Zygmuntem I (i spolonizować Krzyżaków), a to przenieść go na Podole, na Cypr lub Krym, proponował nawet papieżowi, aby przenieść zakon do Włoch; wreszcie sugerował królowi usunięcie Krzyżaków siłą. Z planów wyszło tyle, że Zakon sekularyzowano, król polski przyjął w 1525 r. w Krakowie lenno (hołd pruski) od byłego wielkiego mistrza Zakonu Albrechta, który stał się księciem nowego państwa protestanckiego (księstwa luterańskiego powstałego na „ziemiach” Krzyżaków), nazwanego Prusy Książęce. Po latach Łaski proponował wcielić Prusy do Korony.
Hołd pruski - znany Polakom z obrazu Matejki - to pierwszy w Europie układ polityczny pomiędzy katolickim królem a protestanckim władcą. Słynny hołd nie został uznany przez papieża, a w Europie szybko zapomniany. I tak np. cesarz austriacki, oglądając obraz pod koniec XIX wieku, zastanawiał się jak to możliwe, „aby te Prusy, tak dziś potężne i wielkie, przed którymi drży cała Europa, mogły w uprzednich wiekach oddać hołd Polsce i wobec króla polskiego klęczeć przy wszystkich”.

Prymas, metropolita, legat

Jan Łaski był zwolennikiem silnej władzy królewskiej, przeciwnikiem Krzyżaków i Habsburgów; nie godził się na unię z Kościołem prawosławnym, zwalczał reformację, był za przyłączeniem do Polski Mazowsza, Pomorza, Śląska i Prus - po wcześniejszym wyparciu Krzyżaków.
Arcybiskupem gnieźnieńskim prymasem Polski Jan Łaski został w maju 1510 r. i pełnił tę godność do śmierci w 1531 r. Papież Leon X nadał mu bullą tytuł „legata urodzonego” - godność przyznaną na stałe arcybiskupom gnieźnieńskim. Papież potwierdził też arcybiskupom gnieźnieńskim godność prymasa Polski oraz uprawnienia legata, równe innym legatom, szczególnie prymasowi Anglii z Canterbury. Łaski był pierwszym dostojnikiem Kościoła polskiego, łączącym godności metropolity, prymasa Polski i legata papieskiego. W Rzymie rozprowadzał dzieła popularyzujące Polskę i Słowian, wyjaśniał istotę konfliktu polsko-krzyżackiego i polskości Prus.
Był to człowiek wybitny i oryginalny, wielka indywidualność - choć zapewne człowiek nie bez wad. Frycz-Modrzewski wspominał go jako najoświeceńszego, najmędrszego księcia Kościoła i Rzeczypospolitej”. Jan Łaski zmarł 19 maja 1531 r. w Kaliszu. Jego prochy spoczywają w krypcie prymasowskiej w Gnieźnie. Umierał, jak pisano, „w zmartwieniu”. Przyczyną tych zmartwień była niechęć papieża Klemensa VII do Prymasa, wywołana intrygami Habsburgów, którzy zawsze mieli jakieś pretensje do państwa polskiego, a ponadto byli zaniepokojeni entuzjazmem Polaków z tworzenia unii z Litwą i powstawania potężnego państwa Jagiellonów. Papieżowi nie podobała się sekularyzacja Zakonu, Stolica Apostolska zarzuciła Prymasowi także próby sprzymierzania się z Turcją (Łaski twierdził, że Turcy to tylko niebezpieczni sąsiedzi, a Niemcy - odwieczny wróg Polaków).
Łaski był wielkim miłośnikiem sztuki renesansowej, mecenasem kultury. Był człowiekiem oświeconym prowadzącym m.in. korespondencję z Erazmem z Rotterdamu, którego wysoko cenił i mu patronował. Ufundował pierwszą w Polsce kaplicę w stylu renesansowym, usytuowaną przy katedrze gnieźnieńskiej - kaplicę św. Stanisława (niestety, nie zachowała się ona do naszych czasów). Kościół w rodzinnym Łasku Prymas bogato wyposażył i uposażył w szaty, księgi i naczynia liturgiczne oraz wyniósł do rangi kolegiaty. Przebudował zamek prymasowski w Łowiczu, odnowił kościół parafialny w Skierniewicach, budował zamek obronny w Gnieźnie, zamawiał dzieła sztuki u czołowych artystów renesansu.

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Zmarł ks. prof. Jan Krucina

2020-09-25 13:29

Fot. Niedziela

W wieku 92 lat zmarł dzisiaj ks. prof. dr hab. Jan Krucina. Był jednym z najbliższych współpracowników kard. Bolesława Kominka.

Jan Krucina urodził się 14 X 1928 r. w Karwinie-Darkowie na Zaolziu w Czechosłowacji. Święcenia kapłańskie otrzymał 21 czerwca 1959 r. we Wrocławiu. Studia specjalistyczne z zakresu filozofii praktycznej odbył na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w latach 1959-1963, wieńcząc je w roku 1965 doktoratem z filozofii na podstawie pracy: "Dobro wspólne jako zasada społeczna".

W latach 1965-1979 prowadził zajęcia zlecone na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej KUL. Od roku 1965 prowadzi zajęcia dydaktyczne w Wyższym Seminarium Duchownym we Wrocławiu. W latach 1968-1988 był prorektorem Wyższego Seminarium Duchownego i Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu. W roku akademickim 1966/67 odbył podróż naukową, odwiedzając ośrodki uniwersyteckie w Austrii, Rzymie, Mediolanie, Strasburgu, Lowanium i Paryżu. 7 grudnia 1972 r. otrzymał na KUL-u stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy: "Dobro wspólne. Teoria i jej zastosowanie".

Od roku 1973 był profesorem nadzwyczajnym, a od 1993 - profesorem zwyczajnym. Pełnił funkcję redaktora naczelnego rocznika Colloquium Salutis i dyrektora Wydawnictwa Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej. Niezwykle ważnym wydarzeniem za jego kadencji rektorskiej było przeprowadzenie na Fakultecie pierwszego kolokwium habilitacyjnego. Ponadto, za czasów jego rektorowania Papieski Wydział umocnił swoją pozycję w gronie wyższych uczelni katolickich w Polsce, a także stał się partnerem dla wyższych uczelni miasta Wrocławia.

W 2002 r. został odznaczony Krzyżem Komandorskim I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi dla Republiki Austrii.

za: www.pwt.wroc.pl/wikipedia

CZYTAJ DALEJ

Spotkanie patriotyczne

2020-09-25 23:23

archiwum parafii

W najbliższą niedzielę 27 września w parafii pw. św. Bartłomieja w Morawicy odbędą się uroczystości wpisujące się w upamiętnienie 100- lecia Bitwy Warszawskiej.

Wydarzenie rozpocznie się o godz. 15. 00 Mszą św. w intencji obrońców Ojczyzny oraz za Prezydenta RP. Z kolei o 16. 00 nastąpi odsłonięcie pamiątkowych tablic na pomniku „Niezłomnym – Ojczyna” połączone ze złożeniem kwiatów. Na 16. 15 jest zaplanowane spotkanie z prof. Andrzejem Nowakiem, który w parafialnej sali gimnastycznej wygłosi wykład „Bitwa Warszawska a współczesna sytuacja geopolityczna.

Do Morawicy, na patriotyczne wydarzenie, które zakończy się spotkaniem przy kawie i ciastku, w imieniu wspólnoty parafialnej zaprasza proboszcz – ks. Władysław Palmowski.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję