Sześć tygodni przed Wielkanocą Kościół rozpoczyna Okres Przygotowania Paschalnego (Wielki Post). Najstarsze wzmianki o liturgicznym przygotowaniu do Świąt Wielkiej Nocy odnajdujemy w dziele Tertuliana (+ 240 r.) De ieiunio i w wypowiedziach św. Ireneusza z Lyonu (+ 202). Obaj wielcy Ojcowie Kościoła wspominają o dwudniowym poście poprzedzającym Wielkanoc. Także Dionizy Aleksandryjski (+ 262 r.) i Didaskalia syryjska ( III w.) wymieniają kilkudniowy post przed Paschą. Z kolei już czterdziestodniowe przygotowanie (Quadragesima Paschae) pojawia się w Kościele na przełomie III i IV w. Zaświadczają o tym wyraźnie: sobór w Nicei (325 r.), Egeria (Galia, IV w.), a także święci Atanazy z Aleksandrii (list pasterski z 334 r.), Hieronim (Palestyna, IV w.), Cyryl Jerozolimski i Ambroży.

Okres Przygotowania Paschalnego rozpoczyna się w Środę Popielcową. Podczas sprawowanej Liturgii ma miejsce obrzęd posypania głów popiołem. Początkowo (od V w.) popiołem posypywano głowy tylko publicznych pokutników przed wyprowadzeniem ich z kościoła. Ale już w IX w. do obrzędu tego zaczęli coraz częściej podchodzić także i pozostali uczestnicy zgromadzenia liturgicznego nie odbywający pokuty. Wychodząc zatem naprzeciw tej sytuacji, Ojcowie zgromadzeni na synodzie w Benewencie (1091 r.) zalecili tę praktykę duchowieństwu i wiernym w całym Kościele. Sam popiół uzyskuje się ze spalenia zeszłorocznych palm poświęconych w Niedzielę Palmową. Kapłan, posypując głowę popiołem, wzywa do pokuty, wypowiadając słowa: "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię" (Mt 1, 15) lub: "Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz" (por. Rdz 3, 19).

Okres Wielkiego Postu to czas pokuty, modlitwy i pogłębienia życia religijnego. Chrześcijanie, naśladując poszczącego przez czterdzieści dni Chrystusa (por. Mt 4, 2), wezwani do prawdziwego nawrócenia, rozważają Jego mękę i śmierć na krzyżu. Przez cały ten czas Kościół przybliża nam mękę Pana poprzez pieśni wielkopostne, nabożeństwa Drogi Krzyżowej czy Gorzkich Żali. W wielu parafiach prowadzone są rekolekcje, głoszone kazania pasyjne, a czasem wystawiane także Pasje. Zamiast radosnego śpiewu Alleluja w liturgii pojawia się aklamacja: Chwała Tobie, Królu Wieków lub Chwała Tobie, Słowo Boże. Poza tym nie ozdabia się ołtarza kwiatami, a celebrans używa szat koloru fioletowego. Wyjątek stanowi IV niedziela (Laetare), kiedy to kapłan może przywdziać szatę koloru różowego. Kolor ten używany w liturgii od XVI w. nawiązuje do róż, którymi niegdyś w kościele przyozdabiano relikwie Świętego Krzyża. Na pamiątkę tych róż papież od X w. święcił rokrocznie stylizowaną złotą różę, którą następnie ofiarowywał dla wyróżnienia jakiemuś dostojnikowi bądź miastu. Obecny Ojciec Święty Jan Paweł II złotą różę ofiarowuje zawsze zasłużonej kobiecie.

Inny zwyczaj to zasłanianie w kościołach krzyży w V niedzielę Wielkiego Postu. Czyni się to dziś, aby krzyż - narzędzie zbawienia - w całym blasku i pełni ukazał się nam w Wielki Piątek. Zwyczaj zasłaniania krzyży ma pomóc wiernym skupić się na męce Jezusa Chrystusa. Historia tej praktyki sięga czasów starożytności chrześcijańskiej ( IV w.), kiedy to krzyże przedstawiane były bez osoby Chrystusa, natomiast wysadzane bogatymi kamieniami (tzw. crux gemmata). W epoce romańskiej umieszczano wprawdzie już na nich postać

Chrystusa, ale jako triumfującego Króla w szacie kapłańskiej, z koroną na głowie i bez oznak cierpienia. Zatem, aby rzeczywiście wierni mogli dobrze rozważać Mękę Zbawiciela, po prostu krzyże te w kościołach zasłaniano. Czyniono to najpierw przez cały Wielki Post, a od XVIII w. przez dwa ostatnie tygodnie. Ostatni Sobór (Watykański II) praktykę zasłaniania krzyży zachował fakultatywnie, pozostawiając pełną swobodę episkopatom poszczególnych krajów. Episkopat Polski starożytny ów zwyczaj pozostawił. Krzyże w polskich kościołach zostają zatem w V niedzielę Przygotowania Paschalnego zasłonięte, aż do Nabożeństwa Męki Pańskiej w Wielki Piątek, kiedy procesyjnie wniesiony krzyż zostanie uroczyście ukazany i przez wiernych uczczony.