Piotr Grzybowski: Panie Dyrektorze, …”historia jest nauczycielką życia” … dlaczego zatem aż tak długo trzeba było czekać na rozpoczęcie budowy Muzeum Historii Polski?

Robert Kostro: Tu są dwa pytania. Pierwsze dotyczy w ogóle tego długiego trwania historii Polski, a i tego, co się wydarzyło w naszych dziejach właściwie od końca XVIII w. czyli od rozbiorów, bo tak naprawdę bardzo wiele inicjatyw muzealnych typu: Muzeum Historii Węgier, czy Muzeum Historii Rosji - to są jeszcze realizacje XIX wieczne.

Można powiedzieć, że próba stworzenia tego rodzaju muzeum była nawet w polskiej historii - mam na myśli Świątynię Sybili księżnej Izabeli Czartoryskiej. Ten pomysł na muzeum nie mógł się rozwinąć, ponieważ Powstanie Listopadowe najpierw sprawiło , że zbiory zostały wywiezione do Paryża, a potem co prawda wróciły do Polski, ale już do Galicji. Poza tym to muzeum nigdy nie osiągnęło odpowiedniej skali, nie miało kontynuacji, zbiory są w dużej mierze zamknięte wokół tego, co zostało zgromadzone na przełomie XVII i XIX wieku.

Drugim podejściem było Muzeum Polskie w Rapperswilu, które zrealizowało się tylko częściowo. Po odzyskaniu niepodległości zbiory trafiły do Polski, częściowo do Muzeum Wojska Polskiego, Muzeum Narodowego, częściowo do instytucji archiwalnych. No ale znów nie udało stworzyć takiego dzieła, żeby pokazać całą historie Polski. Potem była wojna i komunizm, i może dobrze, że w czasie komunizmu takie muzeum nie powstało, bo być może trudniej byłoby je przerabiać na nowoczesne, oddające tradycje demokratyczne, niepodległościowe i chrześcijańskie Polski, niż tworzyć od nowa.

I ostania rzecz. Przez ostatnie 30 lat, a raczej od 2006 roku, zarówno w odniesieniu do pomysłu, ogólnej koncepcji, jak też samej instytucji powstałej w sensie prawnym, przez długi czas nie było tzw. woli politycznej i muzeum tak naprawdę wystartowało od 2015 roku. Te pierwsze 9 lat może nie były całkiem stracone, bo wiele rzeczy zrobiliśmy, pewne rzeczy przemyśleliśmy, robiliśmy ciekawe projekty, ale tak naprawdę współpraca z architektami zaczęła się na przełomie 2015 i 2016 roku.

PG: Czytam, że „Muzeum przedstawia najważniejsze wątki w historii polskiej”. Jakie są te najważniejsze wątki ?

RK: To jest najtrudniejsze, bo chociaż to muzeum będzie największym muzeum historycznym w Polsce, z około 7 000 metrów kwadratowych powierzchni, to i tak umieszczenie całej historii Polski będzie największym wyzwaniem i będzie wymagało trudnych wyborów. Postawiliśmy na trzy istotne klucze. Pierwszym jest wątek wolności, który się przejawia np. w historii polskiego parlamentu, w historii polskiego konstytucjonalizmu, w tradycji republikańskiej - zwłaszcza I Rzeczpospolitej, a potem w duchu niepodległościowym towarzyszącym walce i staraniom, najpierw o zachowanie, a potem o odzyskanie niepodległości w XIX wieku, następnie również w XX w. o odzyskanie suwerenności w okresie komunizmu.

Drugi, równie ważny - to wątek tożsamościowy, czyli pokazanie: kim jesteśmy i jak zmieniało się rozumienie tego, czym jest Polska. Trzeba pokazać, kim jesteśmy my - jako Polacy, bo jak patrzymy najpierw na Polskę Piastowską, wojów Chrobrego czy Krzywoustego, potem na Polskę Jagiellońską, czy Rzeczpospolitą Obojga Nardów, to jest to już koncepcja narodu jako szlachty czysto wschodniej, litewskiej, ruskiej, a potem znów mamy naród, który w dużej mierze był formowany wokół pewnych idei literackich, kultury w XIX w. Chcielibyśmy mocno pokazać tę transformację i różne etapy tworzenia czy ewolucji naszej tożsamości.

Trzeci to aspekt troszkę może bardziej przyziemny, cywilizacyjny: pokazanie, jak ludzie się ubierali, jak wyglądali, trochę historii techniki i nauki oraz jaki to miało wpływ na nasze losy.

PG: Jaka ma być nowoczesna wrażliwość patriotyczna, którą Muzeum ma kształtować?

RK: Wydawało nam się ważne podkreślenie, że jesteśmy w tej chwili w takim okresie suwerenności, niepodległości i również demokracji w Polsce, kiedy - nie lekceważąc oczywiście w żaden sposób tradycji walki o niepodległość, pamięci o cierpieniach i martyrologii – należy w naszym Muzeum pokazać w większym stopniu niż we wcześniejszych narracjach, znaczenie okresów polskiej niepodległości i wolności, czyli: Rzeczpospolita Obojga Narodów, Polska Piastów i Jagiellonów, czy II Rzeczpospolita.

To będą w naszej wystawie muzealnej najmocniejsze części, nawet może nieproporcjonalnie więcej miejsca będziemy poświęcali tym wątkom, niż np. XIX wiekowi. Tu nastąpiła zmiana optyki, którą choćby ja pamiętam ze swojej edukacji, kiedy właśnie historia XIX wieczna wydawała nam się bardzo bliską analogią. Będzie na przykład duża prezentacja poświęcona wolnym elekcjom, bo wydaje się, że jest to niezwykły fenomen republikański w Rzeczypospolitej, ale też barwne widowisko, które pomoże zwiedzającym odczuwać klimat i barwy epoki.

PG: Muzeum deklaruje kształtowanie międzynarodowego wizerunku Polski. Jak Pan to zamierza robić?

RK: Jedno muzeum oczywiście nie jest w stanie kształtować tej wizji, ale może być ważnym graczem. Trzeba zacząć od tego, że każde muzeum, przez sam fakt zaistnienia w Polsce, wpływa na świadomość innych. Czyli to, że powstało Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie sprawia, że turyści (ale tez politycy, biznesmeni przyjeżdżający do Warszawy) zwiedzają to muzeum i czegoś się dowiadują. To jest pierwszy krok, który trzeba zrobić.

Jesteśmy już obecni w różnych działaniach międzynarodowych, np. projekcie „Odkrywanie zapomnianej historii” , który realizujemy z inicjatywy Pana Profesora Andrzeja Sulimy Kamińskiego z Uniwersytetu Georgetown, który przywozi tu historyków amerykańskich i anglosaskich piszących książki, którzy po spotkaniach i dyskusjach z naszymi polskimi historykami bardzo często modyfikują swoje teksty. W końcu trzeci aspekt, w którym uczestniczymy, to różne projekty wystawiennicze, edukacyjne o charakterze zewnętrznym, jak wystawa o Gussen, o Karskim. Byliśmy, jesteśmy i będziemy aktywni jeszcze bardziej, mając już swoją siedzibę, żeby choćby inicjować jakieś projekty w Polsce, które potem będą pokazywane za granicą, czy odwrotnie - uczestniczyć jako partner w ciekawych wystawach międzynarodowych, aby później pokazać je w Polsce.

PG: Panie Dyrektorze, kiedy nas Pan zaprosi do nowo otwartej siedziby Muzeum Historii Polski?

RK: Planujemy zakończyć budowę jesienią 2022 roku i myślę, że już wtedy będziemy tam mogli pokazywać wystawy czasowe. Natomiast jeśli chodzi o wystawę stałą, to spodziewam się otwarcia wiosna 2023 roku. Jesteśmy dziś zatem w połowie drogi, ale już dziś serdecznie wszystkich zapraszam.