Katechezy roku 2001 (2)

1.W hymnie pochwalnym, który przed chwilą odczytaliśmy (Ps 148, 1-5),
Psalmista wymienia po imieniu wszystkie stworzenia. Wysoko ukazują się aniołowie, słońce, księżyc, gwiazdy i niebiosa; na ziemi poruszają się dwadzieścia dwa stworzenia, tyle, ile jest liter w alfabecie hebrajskim, aby ukazać pełnię i całość. Człowiek jawi się jako "pasterz bytu", tzn. jako ten, który prowadzi do Boga wszystkie istoty, wzywając je do pochwalnego śpiewu "alleluja". Psalm ten wprowadza nas jakby do kosmicznej świątyni, mającej za apsydę niebiosa, za nawy regiony świata, w której wnętrzu śpiewa na cześć Boga chór stworzeń.
Wizja ta może z jednej strony ukazywać utracony raj, a z drugiej strony raj obiecany. Nieprzypadkowo horyzont rajskiego świata, ukazany w Księdze Rodzaju (Rdz 2) u samych początków świata, u Izajasza i w Apokalipsie umiejscowiony jest na końcu historii. W ten sposób widzimy, że harmonia człowieka z jemu podobnym i z Bogiem należy do planu Stwórcy. Plan ten został naruszony, i ma to miejsce nieustannie, przez grzech człowieka, który kieruje się alternatywnym planem przedstawionym w Księdze Rodzaju (Rdz 3-11), w której opisane jest narastanie konfliktu człowieka z Bogiem, z sobie podobnym, a nawet z całą naturą.
2. Kontrast między dwoma planami jawi się wyraźnie w powołaniu, do którego została wezwana ludzkość oraz w konsekwencjach spowodowanych jej niewiernością wobec tego wezwania. Człowiek otrzymuje misję panowania nad stworzeniem, tak aby sprawić ujawnienie się wszystkich jego potencjalnych możliwości. Tego pełnomocnictwa udziela stworzeniu sam Boży Król u początków stworzenia, kiedy mężczyzna i kobieta, którzy są "obrazem Boga" (Rdz 1, 27), otrzymują nakaz bycia płodnymi, rozmnażania się, zaludniania ziemi, poddania jej sobie i panowania nad rybami morskimi, nad ptakami niebieskimi i nad każdą żywą istotą, co się porusza po ziemi (por. Rdz 1, 28). Św. Grzegorz z Nyssy, jeden z trzech wielkich Ojców kapadockich, wyjaśnia: "Bóg stworzył człowieka w taki sposób, aby mógł on sprawować swą funkcję króla ziemi... Człowiek został stworzony na podobieństwo Tego, który rządzi wszechświatem. Całe stworzenie objawia, że od samego początku jego natura nosi znamię królewskości... Człowiek jest żywym obrazem, który przez swoją godność uczestniczy w doskonałości Boskiego wzorca" (De hominis opificio, 4: PG 44, 136).
3. Panowanie człowieka nie jest jednak "absolutne, ale służebne - jest rzeczywistym odblaskiem jedynego i nieskończonego panowania Boga. Dlatego człowiek powinien je wypełniać z mądrością i miłością, uczestnicząc w niezmierzonej mądrości i miłości Boga" (Evangelium vitae, 52). W języku biblijnym "nadanie imienia" stworzeniom (por. Rdz 2, 19-20) jest znakiem tego posłannictwa poznawania i przemieniania stworzonej rzeczywistości. Nie jest to posłannictwo absolutnego i ostatecznego władcy, lecz posługa w Królestwie Boga, misja kontynuowania dzieła Stwórcy, dzieła życia i pokoju. Zadaniem człowieka, określonym w Księdze Mądrości, jest "władanie światem w świętości i sprawiedliwości" (Mdr 9, 3).
Gdy jednak spojrzymy na regiony naszej planety, to, niestety, uświadamiamy sobie, że ludzkość zawiodła Boże oczekiwania. Człowiek przede wszystkim w naszych czasach bez zastanowienia zniszczył lesiste równiny i doliny, zanieczyścił wody, zniekształcił środowisko ziemi, zatruł powietrze, zniszczył systemy hydrogeologiczne i atmosferyczne, zamieniając zielone obszary w pustynię, dokonał form dzikiej industrializacji, upokarzając - żeby posłużyć się obrazem Dantego Alighieri (Raj, XXII, 151) - ten "kwietnik", którym jest ziemia, nasze mieszkanie.
4. Należy zatem pobudzać i popierać "nawrócenie ekologiczne", które w tych ostatnich dziesięcioleciach uczyniło ludzkość bardziej wrażliwą na katastrofy, ku którym zmierza. Człowiek nie jest już "sługą" Stwórcy. Jest autonomicznym despotą, który zaczyna rozumieć, iż musi wreszcie zatrzymać się przed przepaścią. "Należy z zadowoleniem powitać wzrost zainteresowania jakością życia oraz ekologią, jaki nastąpił zwłaszcza w społeczeństwach o wysokim stopniu rozwoju, w których ludzie dążą już nie tyle do zapewnienia sobie podstawowych środków do życia, ile do globalnego polepszenia warunków życia" (Evangelium vitae, 27).
W grę wchodzi zatem nie tylko ekologia "fizyczna", dążąca do ochrony środowiska różnych żywych istot, lecz także ekologia " ludzka", która by czyniła bardziej godną egzystencję wszystkich stworzeń, troszcząc się o podstawowe dobro życia we wszystkich jego przejawach i przygotowując dla przyszłych pokoleń środowisko, które bardziej przybliży się do planu Stwórcy.
5. W tej odnowionej harmonii z naturą i z samymi sobą mężczyźni i niewiasty przechadzają się znów po ogrodzie stworzenia, starając się o to, ażeby dobra ziemi były do dyspozycji wszystkich, a nie tylko niektórych uprzywilejowanych, jak to właśnie wskazywał biblijny Jubileusz (por. Kpł 25, 8-13. 23). Pośród tych cudów odkrywamy głos Stwórcy przekazywany z nieba i z ziemi, w dnie i w nocy: "słowa, których brzmienia nie słychać", zdolne do przekroczenia wszystkich granic (por. Ps 19 [18], 2-5).
Księga Mądrości, której echo znajdujemy u św. Pawła, śpiewa tę obecność Boga we wszechświecie, przypominając, że "z wielkości i piękna stworzeń poznaje się przez podobieństwo ich Stwórcę" (Mdr 13, 5; por. Rz 1, 20). Jest to prawda, którą wyśpiewuje także starodawna żydowska tradycja Chasydów: "Dokądkolwiek pójdę, tam Ty jesteś! Gdziekolwiek się zatrzymam, tam Ty jesteś! Gdziekolwiek się zwrócę, cokolwiek podziwiam, tylko Ty jesteś, znowu Ty, zawsze Ty!" (M. Buber, Opowieści Chasydów, Mediolan 1979, s. 256).