Każdy z nas ma swój kościół. Nazbyt w życiu błądziłem, aby przywyknąć do jednego miejsca, ale świątynia położona wśród sosnowych lasów i drewnianych willi otwockich tkwiła we mnie głęboko nawet wtedy, gdy znajdowałem się duchem bardzo daleko. Kościółek św. Wincentego aO Paulo w Otwocku pod Warszawą, choć to żadna perła romańska czy gotycka, zajął miejsce tak poczesne z prostego powodu: jest to świątynia mojego najwcześniejszego dzieciństwa. Ongi jedynie starsi szeptem opowiadali o skarbie przechowywanym przez proboszcza.
Otóż w Swojczowie, miejscowości leżącej w pobliżu Włodzimierza Wołyńskiego, w tamtejszym kościele parafialnym znajdował się obraz Matki Bożej obdarzany przez mieszkańców Kresów kultem. Cześć oddawali zgodnie katolicy, unici i prawosławni. W 1943 r. ukraińscy nacjonaliści wymordowali większość Polaków w Swojczowie i okolicy, kościół wysadzili w powietrze i zrównali z ziemią. Obraz ocaliły Ukrainki, chowając go w cerkwi. Potem obraz przejęli żołnierze 27. Dywizji Wołyńskiej AK i po tułaczce znaleźli się w centralnej Polsce. Obraz otrzymał na trwałe schronienie w Otwocku. Pochodzi z XVII wieku i jest kopią obrazyu Matki Bożej Śnieżnej z rzymskiej bazyliki Matki Bożej Większej. W III Rzeczypospolitej ówczesny arcybiskup, a dzisiejszy kardynał Lwowa Marian Jaworski i biskup warszawsko-praski Kazimierz Romaniuk zawierzyli Otwock opiece Matki Bożej. Tak Wołyń zamieszkał pod Warszawą.
Ożyły wspomnienia przy lekturze wydanych właśnie przez " Znak" Wspomnień wojennych Karoliny Lanckorońskiej. Tę książkę trzeba przeczytać. Zwłaszcza jeśli chce się dowiedzieć z pierwszej ręki, jak było na wojnie. Jacy zdarzali się bohaterowie i zdrajcy. Uczciwi i podli. Mordercy i dzielący się ostatnią kromką chleba. Był Polak zdrajca, Żyd enkawudzista, ale i wartownik Sowiet, podający kubek wody Kresowiakowi wiezionemu na Sybir. I była fala ukraińskiej nienawiści. I była niezwykła postawa duchownych. Księża z własnej woli, "nielegalnie" przedostawali się do transportu, aby z parafianami być na najgorsze, na nieznany czas cierpienia w Kazachstanie i w łagrach. Do heroizmu zdolni byli ci, którzy mieli żywego Boga w sercu.
Jest w naszej historii strumień tak ożywczy, że nawet najtrudniejsze sprawy dnia dzisiejszego można by łatwo pokonać. Ale skoro większość wybrała tych, których przeszłość nie obchodzi, którym chrześcijańskie wzory są obce, dla których głównie liczy się tzw. świetlana przyszłość, mówiąc jeszcze bardziej wprost: którzy po prostu przeszłości się boją - a więc skoro taki zapadł wybór, należy radzić sobie inaczej. Tylko to "inaczej" nie ma żadnych szans na powodzenie, jeśli będzie poza prawdą.
Jeśli już dotykamy tej kwestii, to warto odwołać się do myślicieli tej miary co Hanna Arendt, Jose Ortega y Gasset czy Nicola Chiaromonte, którzy dowiedli, że tam, gdzie nie ma szacunku do starego szlaku, gdzie lekceważy się ciągłość dziedzictwa, gdzie odrzuca się uniwersalne, tradycyjne instancje - tam nie ma demokracji, nie ma wolności, nie ma kultury, a jeśli są, to żre je choroba. Albo są to demokracje jak nasza - wątłe, jeszcze raczkujące. Społeczeństwa w nich żyjące łatwo mamić mirażami o lepszej przyszłości. W słabych i chorych demokracjach znowu ożywa potęga dyktatury partii i klik.