Dziś rozpatrzymy problem, który zasygnalizował jeden z Czytelników, a mianowicie pożyczenie pieniędzy od najbliższych. Nie mamy tu na myśli drobnych kwot na bieżące wydatki, ale poważniejsze sumy. Jak zatem zawrzeć taką umowę i jakie rodzi ona konsekwencje?
Pożyczki znalazły uregulowanie w kodeksie cywilnym w art. 720-724. Przez umowę pożyczki określonej kwoty pieniędzy rozumiemy przeniesienie na własność tej kwoty z osoby udzielającej pożyczki na tego, kto pożycza, przy czym pożyczający zobowiązuje się zwrócić tę samą kwotę. Umowę należy zawrzeć na piśmie i powinny się w niej znaleźć następujące informacje:

Pożyczkę możemy przekazać w dowolnie wybrany przez nas sposób, ale zaznaczmy to w umowie; możemy również zaznaczyć jej wartość w innej walucie, np.: pożyczam w złotych równowartość 5 tys. euro po przeliczeniu według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z dnia umowy, zaś zwrot będzie równowartością w złotych 5 tys. euro po przeliczeniu według kursu średniego NBP z dnia, w którym zwrot pożyczki jest wymagany.
Termin zwrotu pożyczki określamy w umowie. Jeśli nie uczyniliśmy tego, pożyczkobiorca musi oddać pieniądze w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia umowy przez pożyczkodawcę. Jeśli udzieliliśmy pożyczki bez określonego terminu jej zwrotu i przez całe lata nie żądaliśmy jej zwrotu, roszczenie może ulec przedawnieniu. Termin przedawnienia wynosi dla osób niebędących przedsiębiorcami 10 lat, ale liczy się nie od chwili, kiedy zażądaliśmy zwrotu, a od momentu, kiedy mogliśmy to zrobić, czyli od dnia udzielenia pożyczki.
Pożyczka będzie oprocentowana tylko wtedy, gdy jej strony tak postanowią, bo - zgodnie z art. 359 § 1 kodeksu cywilnego - odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z:

Ustawa nie przewiduje oprocentowania pożyczki, ale strony mogą dowolnie określić stopę odsetek - oczywiście rażąco wysokie mogą być przedmiotem kontroli sądu.
Możemy odstąpić od umowy pożyczki, jeśli jej zwrot okazałby się wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego pożyczkobiorcy. Jednak prawo to nie przysługuje temu pożyczkodawcy, który w chwili zawierania umowy wiedział o złym stanie majątkowym lub z łatwością mógł się dowiedzieć.
Często przy okazji pożyczki mamy do czynienia z poręczycielami. Poręczenie jest umową zawartą między pożyczkodawcą a poręczycielem. Istotą takiej umowy jest obietnica poręczyciela, że zapłaci dług zaciągnięty przez pożyczkobiorcę, jeśli ten tego nie zrobi. Poręczenie, aby było ważne, musi być udzielone na piśmie. Jeżeli termin płatności długu nie jest oznaczony albo jeżeli płatność długu zależy od wypowiedzenia, poręczyciel może po upływie 6 miesięcy od daty poręczenia żądać, aby wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty albo z najbliższym terminem dokonał wypowiedzenia. Jeżeli wierzyciel tego nie zrobi, zobowiązanie poręczyciela wygasa. Jeśli dłużnik zapłaci dług, poręczenie wygasa. Jeśli zrobi to poręczyciel, może żądać zwrotu zapłaconej przez siebie kwoty od dłużnika.
Nie zapominajmy także, że umowa pożyczki jest opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Podstawą opodatkowania jest kwota pożyczana - zapłacimy od niej 2 proc. podatku. Deklaracje w sprawie tego podatku musimy złożyć w terminie 14 dni od daty dokonania czynności.
Ustawa od czynności cywilnoprawnych przewiduje zwolnienie od podatku pożyczki zawierane między osobami zaliczanymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadku i darowizn. Dotyczy to najbliższej rodziny: małżonka, dzieci, wnuków, rodziców, dziadków, pasierba, zięcia, synowej, teściowej, rodzeństwa, ojczyma, macochy. Zwolnienie to obejmuje kwotę, która nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn i wynosi obecnie 9637 zł. Obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych ciąży na obu stronach. Podatek należy zatem samemu obliczyć i wpłacić go w kasie lub na rachunek bankowy organu podatkowego w terminie 14 dni. Jednocześnie musimy wypełnić deklarację PCC-1 i złożyć ją w urzędzie skarbowym. Jeśli w sprawie umowy pożyczki zawarlibyśmy najpierw umowę przedwstępną, ta nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.