Święty Wojciech blisko Międzyrzecza. Ozdobą tej niedużej wioski jest uroczy kościółek o konstrukcji szachulcowej z XVII w. Przy jego murach i na przykościelnym cmentarzu prowadzone są badania archeologiczne. Zapiski historyczne sugerują, że świątynia ta może stać w miejscu gdzie Bolesław Chrobry kazał wznieść bazylikę nad grobami pierwszych męczenników. W 1003 r. męczeńską śmiercią zginęło tu bowiem pięciu benedyktynów zwanych Braćmi Międzyrzeckimi.

Historię eremitów, którzy osiedli na prawym brzegu rzeki Obry utrwalił mnich benedyktyński - św. Brunon z Kwerfurtu w pisanym łaciną Żywocie pięciu braci. Pomysł utworzenia eremu narodził się prawdopodobnie w czasie spotkania Bolesława Chrobrego, wówczas jeszcze księcia, z cesarzem niemieckim Ottonem III w 1000 r. Pierwszymi mieszkańcami klasztoru zostali Benedykt i Jan - zakonnicy z Włoch, Izaak i Mateusz - rodzeni braci, Polacy z możnego rodu oraz Krystyn - najmłodszy, który im posługiwał. Mnisi przybyli do eremu wybudowanego przez księcia w początkach 1002 r. z Pereum w Italii. Nowo powstała placówka, jak pisze historyk Józef Mitkowski w artykule Pięciu Braci Męczenników, miała spełniać następujące zadania: przyjmować i kształcić nowicjuszy ( głównie z ludności miejscowej), umożliwić zakonnikom po ślubach prowadzenie życia pustelniczego oraz prowadzenie akcji misyjnej wśród plemion pogańskich. W tym celu Benedykt i Jan opanowali język mieszkańców tej krainy.

W nocy z 10 na 11 listopada 1003 r. przed pustelnią pojawili się, jak mówią źródła, "źli chrześcijanie" - zbójcy. Byli oni przekonani o posiadaniu przez mnichów dziesięciu funtów srebra otrzymanych od Bolesława Chrobrego. Hagiograf św. Brunon z Kwerfurtu tak opisuje tę sytuację: "Niosąc w lewej ręce świecę, w prawej zaś miecz, nagle przed zbudzonymi świętymi stanął ze straszną twarzą złowrogi zabójca. Jan, syn cierpliwości [...] zaczął mówić tymi słowy - Przyjacielu po co przyszedłeś i czego nowego chcą ci uzbrojeni ludzie? Padła odpowiedź: Chcemy was zabić. Oto powód, dla którego przyszliśmy". Jan błogosławiąc swoich katów zginął od dwóch ciosów miecza, podobnie Benedykt i Izaak, a Mateusza przeszyły ostrza oszczepów. Krystyn zginął broniąc klasztoru. Zbójcy nie znaleźli srebra.

Sprawców wkrótce ujęto. Z ich zeznań wynikało, że eremici przyjęli śmierć w duchu prawdziwego męczeństwa, choć napaść miała charakter rabunkowy. W sprawę zaangażował się biskup poznański - Unger, który obawiał się, by zdarzenie to nie stało się początkiem kontrofensywy pogaństwa. Biskup wyruszył do Rzymu i złożył papieżowi Janowi XVII relację o śmierci benedyktynów. Papież "bez wahania kazał ich zaliczyć w poczet świętych męczenników i cześć im oddawać". Od tej chwili rozpoczyna się kult świętych. W miejscu ich śmierci powstaje bazylika, św. Bruno z Kwerfurtu pisze około 1008 r. ich żywot, a kult dociera do Włoch, Czech oraz na Morawy.

Klasztor w Świętym Wojciechu przetrwał walki Henryka II, następcy Ottona III, z Bolesławem Chrobrym, trudno natomiast stwierdzić kiedy go zlikwidowano (lata 1027-1033). Sondażowe prace archeologiczne w domniemanym miejscu lokalizacji eremu rozpoczęto już w 1997 r. W poszukiwaniach, oprócz metod tradycyjnych, posłużono się także badaniem oporności gruntu, które lokalizuje ukryte pod ziemią obiekty nie przewodzące prądu. Czy ziemia w Świętym Wojciechu kryje pozostałości jednego z pierwszych klasztorów na ziemiach polskich? Do tej pory ekipa pod kierownictwem archeologa pana Tadeusza Łaszkiewicza odsłoniła fundamenty większej budowli z prawdopodobnie XIV w. Tegoroczny sezon archeologiczny dobiega jednak końca i na dalsze rezultaty badań przyjdzie poczekać do przyszłego roku. Odkrycia pozwolą poszerzyć wiedzę na temat początków chrześcijaństwa w Polsce, będą także przyczynkiem do studiów na temat Pięciu Braci Międzyrzeckich w tysiączną rocznicę ich męczeńskiej śmierci.