Wśród jubileuszowych świątyń archidiecezji częstochowskiej miejsce szczególne zajmuje archikatedra częstochowska pw. Świętej Rodziny - Jezusa, Maryi i Józefa. Jej historia, architektura i rola w Kościele lokalnym warta jest osobnego opracowania.

Dzieje

Archikatedra pw. Świętej Rodziny jest kościołem neogotyckim, zaprojektowanym przez jednego z najlepszych architektów sakralnych Polski XIX w. i przełomu XIX i XX w. - Konstantego Wojciechowskiego. Budowę rozpoczęto w 1900 r. na terenie należącym do parafii pw. św. Zygmunta. Przez następne 27 lat (w 1927 r. oddano kościół do użytku wiernych), świątynię budowano dzięki staraniom proboszczów parafii św. Zygmunta: ks. Konstantego Waberskiego i późniejszego biskupa ks. Mariana Fulmana. W 1907 r. świątynię poświęcono, w 1917 r. bp Stanisław Zdzitowiecki erygował tutaj parafię, od 1925 r. kościół pełnił funkcje katedry dla nowo powstałej diecezji. 29 października 1950 r. bp Teodor Kubina dokonał uroczystego poświęcenia katedry. Wielkie zasługi dla budowy i wystroju kościoła miał bp Zdzisław Goliński, który nawet za oceanem szukał funduszy na dokończenie tego dzieła. On też zabiegał w Watykanie o tytuł bazyliki mniejszej dla częstochowskiej świątyni. Tytuł ten został jej przyznany w 1962 r.

Architektura

Archikatedra pw. Świętej Rodziny jest to monumentalna, okazała budowla, licząca 100 metrów długości, 46 metrów w transepcie i wysoka na 27 metrów. Styl kościoła wzorowany jest na katedrach francuskich. Najpiękniejszym elementem wnętrza jest ołtarz główny, zaprojektowany przez architekta z Krakowa - Zygmunta Gawlika. Ołtarz powstał z fascynacji słynnym ołtarzem Wita Stwosza w krakowskim Kościele Mariackim. Budowano go wiele lat; dzieło rozpoczęte w 1938 r. ukończono dopiero w latach sześćdziesiątych. Drewno do jego budowy sprowadzono aż z Wołynia, gdyż tylko tam rośnie doskonałej twardości dąb. Obok ołtarza głównego warto zwrócić uwagę na ołtarze boczne: Chrystusa Króla i Królowej Korony Polskiej. W tym ostatnim znajduje się podarowana katedrze przez Zakon Ojców Paulinów, uznawana dziś za najlepszą, kopia Cudownego Obrazu Jasnogórskiego. Do szczególnie cennych należą w archikatedrze witraże, zwłaszcza Jerzego Winiarza i Jana Henryka Rosena w prezbiterium, uznawane przez znawców za jedne z najlepszych w dwudziestoleciu międzywojennym.

Warta uwagi jest też monumentalna, z przełomu XIX i XX w. rzeźba Matki Bożej, podarowana archikatedrze przez francuskich przemysłowców (prawy filar przy wejściu). Cennym dziełem jest z pewnością doskonała kopia słynnego dzieła Rubensa Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny oraz kartony do polichromii Jana Henryka Rosena, zawieszone na ścianach obydwu skrajnych kaplic nawy poprzecznej, które stanowią projekt dzieła zdobiącego kaplicę w letniej rezydencji papieży w Castel Gandolfo. W ostatnich latach za duszpasterzowania ks. prał. Mariana Dudy, archikatedra wzbogaciła się o wysokie wieże, uwzględnione w pierwotnym projekcie świątyni, których przez lata na skutek rozmaitych przyczyn nie zbudowano. Efektem ostatnich lat są też cztery kaplice boczne, których wybudowanie zakończyło po stu latach budowę matki kościołów częstochowskich, stwarzając - co najistotniejsze - miejsca dla cichej, intymnej modlitwy, jakich przez tyle lat monumentalna świątynia była pozbawiona. Jako pierwsze powstały dwie kaplice w lewej nawie bocznej: Kaplica Miłosierdzia Bożego oraz Kaplica Cudownego Obrazu Matki Bożej Anielskiej, poświęcone 27 maja 1999 r. W kaplicy Miłosierdzia Bożego znajduje się obraz Aleksandra Markowskiego: Jezu, ufam Tobie. W sąsiedniej kaplicy Cudownego Obrazu Matki Bożej Anielskiej, ogłoszonej Królową Anielską - Panią Katedralną, prócz Jej wizerunku uwagę zwracają witraże wykonane przez Małgorzatę Radnicką oraz obraz św. Michała Archanioła. Po przeciwnej stronie tych kaplic - w nawie prawej - poświęcone zostały 30 czerwca 2000 r. dwie kolejne kaplice. Jedna z nich to kaplica Męczenników Częstochowskich - bł. ks. Maksymiliana Binkiewicza i ks. Ludwika Rocha Gietyngiera, beatyfikowanych w Warszawie w czerwcu 1999 r., oraz s. Kanuty Chrobot, nazaretanki spod Wielunia, zamordowanej przez Niemców w Nowogródku, beatyfikowanej w Rzymie 5 marca 2000 r. W kaplicy tej prócz wizerunków Błogosławionych znajduje się kamienna tablica ku czci kapłanów zamordowanych w czasie II wojny światowej, przeniesiona znad sarkofagu bp. Teodora Kubiny. Czwarta z kaplic - Pana Jezusa Upadającego, mieści w sobie cudowną figurę Pana Jezusa w Trzecim Upadku.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że katedra częstochowska była w czasach II wojny światowej świadkiem wielu tragicznych wydarzeń. Na placu przed świątynią Niemcy zamordowali dużą liczbę częstochowian i kazali ich zwłoki pochować na miejscu egzekucji, czyli na drodze wiodącej do świątyni.

W archikatedrze, kościele częstochowskich biskupów, znajduje się też podziemna nekropolia biskupów, gdzie w Dzień Zaduszny arcybiskup metropolita odprawia Msze św. za swoich zmarłych poprzedników.

Proboszczowie

Organizatorem i pierwszym proboszczem parafii był ks. inf. Bolesław Wróblewski (1925-1951). Od 1951 r. do 1985 r. proboszczem była Częstochowska Kapituła Katedralna, w której imieniu administrował parafią tzw. "wikariusz aktualny" - ks. prał. Józef Chwistecki, w latach 1985-1990 mianowany jej proboszczem. Kolejnym proboszczem katedralnym był ks. prał. Bronisław Preder (1990-1996). Obecnie funkcję tę pełni ks. prał. Marian Duda.

W roku jubileuszowym archikatedra wzbogaciła się o "Porta Sancta"- Święte Drzwi, których przekroczenie po wypełnieniu stosownych warunków daje odpust zupełny. Z łaski tej korzystają nie tylko mieszkańcy Częstochowy, ale także uczestnicy jubileuszowych pielgrzymek dekanatów całej archidiecezji częstochowskiej. Uczestniczyło w nich do tej pory kilkadziesiąt tysięcy wiernych.