Podstawa wymiaru renty lub emerytury jest wypadkową wysokości naszego wynagrodzenia i przeciętnych płac wskazanych do jej obliczenia, i to wszystko jest pomnożone przez kwotę bazową.
Część składkową emerytury lub renty oblicza się, mnożąc po 1,3 proc. podstawy jej wymiaru przez liczbę lat składkowych, natomiast część nieskładkową - mnożąc po 0,7 proc. podstawy jej wymiaru przez liczbę lat nieskładkowych. Skąd bierze się podstawa wymiaru? Są to po prostu nasze zarobki we wskazanych przez nas latach - wybranych latach kalendarzowych. Można wskazać zarobki z 10 kolejnych lat przypadających w ostatnim dwudziestoleciu przed rokiem złożenia wniosku albo z 20 lat przypadających przed rokiem złożenia wniosku (o rentę lub emeryturę), ale wybranych z całego okresu podlegającego ubezpieczeniu i - co ważne - nie muszą to być kolejne lata. (Jeśli więc nasze zarobki różnie kształtowały się w poszczególnych latach i nie zawsze miały tendencję wzrostową, a wykres pokazałby linię krzywą, wybieramy lata najlepsze, tzn. te, w których nasze zarobki były najwyższe).
Zakładamy, że pobieramy jedno ze świadczeń (rentę lub emeryturę), ale pracujemy jeszcze, a zatem osiągamy dochody. W takiej sytuacji istnieje możliwość przeliczenia podstawy wymiaru i przeliczenie to następuje według nowej kwoty bazowej. Jeśli natomiast mamy wyliczoną emeryturę lub rentę, ale dotarliśmy do nowych dokumentów potwierdzających nasze zarobki i wszystko wskazuje na to, że świadczenie może być korzystniejsze dla nas, również możemy wystąpić o ponowne przeliczenie z uwzględnieniem nowych danych, ale to świadczenie będzie obliczane według starej kwoty bazowej.
Zatrzymajmy się chwilę przy pierwszej sytuacji, a zatem - gdy pracujemy i pobieramy rentę lub emeryturę. Możliwość przeliczania podstawy wymiaru z zastosowaniem nowej kwoty bazowej obowiązującej w dniu złożenia wniosku jest w tym przypadku uzależniona od spełnienia - łącznie! - następujących warunków:
- musimy pozostawać w ubezpieczeniu po ustaleniu prawa do świadczenia;
- musimy wskazać zarobki przypadające w całości lub w części po przyznaniu świadczenia;
- musimy złożyć wniosek o obliczenie podstawy wymiaru emerytury lub renty z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych z 20 lat pracy przypadających przed rokiem złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia lub z 20 lat wybranych z całego okresu ubezpieczenia przypadającego przed rokiem złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia;
- musimy legitymować się wyższym wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru z nowo wskazanego okresu w stosunku do wskaźnika obliczonego poprzednio.
Warto zatem ustalić, czy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od obliczonego wcześniej. Aby to zrobić, należy najpierw obliczyć sumę kwot podstaw wymiaru składek (kwot, od których zostały odprowadzone składki do ZUS) oraz kwot, które nie stanowią podstawy wymiaru składek, ale są wliczane do podstawy wymiaru świadczenia, oddzielnie dla każdego roku z wybranych obecnie lat kalendarzowych. Teraz obliczamy procentowy stosunek każdej z tych sum do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za dany rok kalendarzowy z zaokrągleniem do setnej części procenta. Kwoty te znajdziemy na stronie internetowej: www.zus.pl. Następnie wyliczamy średnią arytmetyczną tych procentów i to jest właśnie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty. Pamiętajmy, że nie może on być wyższy niż 250 proc. Porównajmy wyliczony wskaźnik, który ZUS obliczył poprzednio przy ustalaniu naszego świadczenia - jest on w decyzji ZUS o przyznaniu nam świadczenia. Jeśli obecny wskaźnik jest wyższy, przeliczenie podstawy wymiaru jest możliwe.
Przepisy przewidują sytuację, kiedy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie musi być wyższy, a przeliczenie nastąpi według nowej kwoty bazowej. Jest to możliwe, gdy emeryt lub rencista od dnia ustalenia prawa do emerytury do dnia złożenia wniosku o ponowne przeliczenie nie pobierał świadczenia wskutek jego zawieszenia lub wskaże zarobki osiągnięte w całości po przyznaniu świadczenia. Wówczas nowy wskaźnik podstawy wymiaru musi wynosić co najmniej 130 proc.
Jeśli mamy problem z przeliczeniem, zawsze możemy zwrócić się o pomoc do osoby pracującej w informacji w ZUS.
Jak już zauważyliśmy wcześniej, przeliczyć emeryturę można również wtedy, gdy odnalazły się dokumenty, które zawierają informacje o naszych dochodach w przeszłości i które nie były dotąd brane pod uwagę. Wówczas zwracamy się z wnioskiem do ZUS o ponowne przeliczenie podstawy wymiaru i wskazujemy lata, z których chcemy mieć obliczone świadczenie, jeśli będzie ono korzystniejsze. Musimy jednak pamiętać, że w tym przypadku obowiązuje stara kwota bazowa.

(E)