Co kryje ziemia? - pytał Jarosław Nieradka w swoim artykule na temat historii Pięciu Braci Międzyrzeckich. Na to pytanie próbowano odpowiedzieć 7 listopada br. na spotkaniu z archeologiem Tadeuszem Łaszkiewiczem w Muzeum w Międzyrzeczu.

Według historyków erem Pięciu Braci Męczenników, benedyktyńskich mnichów znajdował się właśnie w okolicach Międzyrzecza, we wsi św. Wojciech. Mnisi zamordowani zostali w 1003 r. Dowodem przemawiającym za tą teorią jest notatka biskupa Thietmara, który w 1005 r. w swej Kronice zanotował, że w czasie wojennej wyprawy na Poznań Henryk II zatrzymał się w pewnym opactwie, gdzie znajdowały się prochy męczenników i dzięki temu oszczędził pobliski gród Meserici (Międzyrzecz). Dzięki tym i podobnym źródłom archeolodzy decydują się na wykopaliska.

W św. Wojciechu prace wykopaliskowe prowadzone są od 1997 r. Podsumowując ten trzyletni okres, T. Łaszkiewicz mówił o odnaleziskach potwierdzających na tych terenach osadnictwo wczesnośredniowieczne, ustalono obrys fundamentów średniowiecznej świątyni, odkryto groby z XI w. Znaleziska te dotyczą trzech wykopów usytuowanych w pobliżu parafialnego zabytkowego kościółka z XVIII w. Ostatnio powstał nowy wykop poza terenem kościoła, z którego wydobyto bogaty materiał nowożytny ceramiczny i kaflowy oraz w warstwie średniowiecznej metalowe ozdoby. Przypuszcza się, że stała tu kiedyś plebania.

Jak dotąd nie natrafiono na bezpośrednie pozostałości po eremie. Według Brunona z Kwerfurtu, który napisał Żywot Pięciu Braci, erem był drewniany. Wielokrotne pochówki na tym terenie najprawdopodobniej mogły zniszczyć teren wokół kościoła, a tym samym naruszyć konstrukcję eremu.

Obecnie pracuje się nad opracowaniem znalezisk, by móc podsumować wykopaliska. Przewiduje się także rozpoczęcie prac wewnątrz kościoła, na co archeolodzy otrzymali już potrzebne zezwolenie.

Nadal nie został osiągnięty cel poszukiwań - zlokalizowanie resztek eremu. Jednak przesłanki mówiące o tym miejscu są godne uwagi, bo dlaczego najstarszy kościół Międzyrzecza miałby być właśnie we wsi św. Wojciech? Być może pod odkrytymi fundamentami z XV w. kryją się starsze fundamenty wczesnośredniowieczne. Jeśli nawet nie przetrwała cała konstrukcja drewniana eremu, pewne fragmenty powinny być jednak czytelne, przynajmniej ślady grobowca Braci.

Nie wszyscy jednak rozumieją wagę prowadzonych prac we wsi św. Wojciech, a szkoda, bo to przecież sprawa ważna nie tylko dla tego miejsca, czy naszej diecezji, ale także dla polskiej państwowości. Zaznaczyć należy, że archeolodzy pracują na terenie byłego cmentarza wokół kościoła parafialnego, na którym ostatnie pochówki były pod koniec XIX w., zachowując poszanowanie dla znajdowanych kości.

Archeologom pozostaje życzyć niesłabnącej nadziei, a przede wszystkim szczęścia, bo od niego w tego rodzaju pracach wiele zależy. Jest wiele osób, które na efekt ich prac czekają z rosnącymi emocjami. Miejmy nadzieję, że sprawa się wyjaśni do roku 2003, w którym to będzie obchodzona 1000. rocznica lat od męczeńskiej śmierci Pięciu Braci.