Reklama

Historia

Bohaterka z Katynia

Piękną, wzruszającą opowieść filmową pt. „Z nieba do Nieba” o Janinie Lewandowskiej – jedynej kobiecie zamordowanej przez Sowietów w Katyniu, lotniczce, córce gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego, naczelnego dowódcy powstania wielkopolskiego – stworzyli reżyser Zbigniew W. Kowalewski oraz współautor scenariusza Sławomir M. Kozak

Niedziela Ogólnopolska 15/2014, str. 38-39

[ TEMATY ]

historia

wspomnienia

KADR Z FILMU

Anna Sandowicz jako Janina Lewandowska

Krótkie życie Janiny Lewandowskiej – szczęśliwe, lecz z tragicznym finałem – wywołuje refleksję nad ludzkim losem. Naszą bohaterkę wyróżnia bogactwo ducha. Jest w tej skromnej, ciepłej, kochającej życie osobie tyle naturalności i zwyczajności, że trudno ją sobie wyobrazić jako postać z pomnika. „Zostało po mnie jedynie kilka zdjęć i drobiazgów” – mówi z zaświatów bohaterka w pierwszej scenie filmu. Ale właśnie ten film oraz obszerne dwie biografie i liczne artykuły poświęcone dzielnej Polce mówią co innego.

W filmie „Z nieba do Nieba” Janinę Lewandowską (Dowbor-Muśnicką) zagrała Anna Sandowicz, aktorka poznańskiego Teatru Polskiego. Autorzy scenariusza oparli swoją opowieść na faktach. Jednak motywacje jej działań, osobiste interpretacje wypowiadane przez bohaterkę filmu, rys psychologiczny postaci, który obserwujemy na ekranie są dziełem wyobraźni scenarzystów, fantazją wspartą nielicznymi przekazami na jej temat. To poetycka opowieść, świetnie zagrana i wyreżyserowana na tle zachwycających plenerów. Film realizowany był m.in. w Poznaniu i Lusowie. Starano się wiernie odtworzyć klimat pierwszej połowy ubiegłego wieku; pomaga w tym nastrojowa muzyka skomponowana do filmu przez Annę Marię Huszczę.

Bohaterka opowiada o swoim ojcu – w filmie w jego postać wcielił się Bogdan Kozyra; o rodzinie, o sobie samej, o dzieciństwie w rodzinnym gnieździe nad lusowskim jeziorem. Mówi bez patosu o świecie wartości, w którym wyrosła, o swoich pasjach i marzeniach, o radości życia. W filmie pojawiają się również wątki społeczno-polityczne, jak np. konflikt ojca Janiny Lewandowskiej z marszałkiem Józefem Piłsudskim; widoczna jest wielka atencja społeczeństwa dla wojska, które narażało życie dla Polski. W niewoli bohaterka nie kryje rozpaczy. Wojenny koszmar przychodzi do niej niczym zły sen, rzuca ją na ofiarny stos.

Reklama

Prawdziwa historia

Janina Lewandowska urodziła się 22 kwietnia 1908 r. w Charkowie w ówczesnej Rosji, w rodzinie pochodzącego z Litwy – wtedy podpułkownika – Józefa Dowbora-Muśnickiego i Agnieszki z domu Korsońskiej. Po powrocie do Polski rodzina zamieszkała w majątku Lusowo k. Poznania, nazwanym przez gen. Dowbora-Muśnickiego Batorowo na cześć króla Stefana Batorego. Gdy Janka miała 12 lat, umarła jej mama, która chorowała na gruźlicę (najmłodsza z rodzeństwa Agnieszka miała wtedy roczek). Osamotniony ojciec wychowywał dzieci „po wojskowemu”. Bał się o ich przyszłość. Ich pasje przyjmował z dużą rezerwą, jeśli nie z niechęcią. Janka uczyła się w Poznaniu, ukończyła konserwatorium muzyczne w klasie fortepianu i śpiewu solowego; próbowała nawet zostać śpiewaczką. Zainteresowała się szybownictwem jeszcze jako gimnazjalistka. Jej starszy brat Olgierd był oficerem 3. Pułku Lotniczego w Poznaniu. Wstąpiła do Aeroklubu Poznańskiego, gdzie w 1937 r. uzyskała licencję pilota sportowego. W latach 30. XX wieku Janina była pierwszą w Europie kobietą, która wykonała skok spadochronowy z niesamowitej w owych czasach wysokości 5 km. Był to nie lada wyczyn, a dla niej samej – możliwość sprawdzenia siebie. Ukończyła m.in. Wyższą Szkołę Pilotażu oraz kursy radiotelegrafii wojskowej.

W tym okresie poznała Mieczysława Lewandowskiego, instruktora szybowcowego. Pokochali się, mieli wspólną pasję. Wzięli ślub w lecie 1939 r. Nie było im dane długo cieszyć się swoim szczęściem (podczas wojny Mieczysław walczył w bitwie o Wielką Brytanię w Dywizjonach 307 i 305 RAF-u).

3 września 1939 r. Janina wraz z grupą osób z Aeroklubu Poznańskiego wyruszyła pociągiem w stronę Warszawy, by dotrzeć do oddziałów 3. Pułku Lotniczego. Zdołali oni dołączyć do Bazy Lotniczej nr 3. Razem wyruszyli do południowo-wschodniej Polski. Najprawdopodobniej 22 września 1939 r. koło Husiatynia wpadli w ręce Sowietów. Janina przetrzymywana była najpierw w oficerskim obozie jenieckim w Ostaszkowie, skąd w listopadzie 1939 r. przeniesiono ją do Kozielska. Nosiła mundur podporucznika pilota. Najprawdopodobniej tak zdecydowali najstarsi stopniem oficerowie, by chronić ją przed sołdatami. W obozie budziła powszechny szacunek. Uczestniczyła w tajnym życiu religijnym jeńców, pomagała kapelanowi, wypiekała hostie do Mszy św. W czasie przesłuchań zmieniła w zeznaniach swoje dane – podawała tylko nazwisko męża, nieprawdziwe rok urodzenia – 1914 oraz imię ojca – Marian. Z takimi danymi figuruje na liście osób wywiezionych z obozu w kwietniu 1940 r.

Reklama

Tragiczny finał

Janina Lewandowska została zamordowana w swoje 32. urodziny, 22 kwietnia, w lesie między miejscowościami Gniezdowo i Katyń na ziemi katyńskiej, niedaleko Charkowa, gdzie przyszła na świat. Jej ciało zostało wydobyte podczas pierwszej ekshumacji z katyńskich dołów śmierci. Była jedyną wydobytą z mogił kobietą. Nie uwzględniono jej jednak na liście ofiar. Od ciała oddzielono czaszkę, którą zabrał z Katynia do Wrocławia niemiecki antropolog, prof. Gerhard Buhtz (ten wątek autorzy filmu pominęli). Czaszka, wraz z sześcioma innymi z Katynia, trafiła we Wrocławiu do rąk prof. Bolesława Popielskiego, który ukrywał je przed UB i NKWD. Dopiero w 1997 r., tuż przed śmiercią ujawnił tę tajemnicę współpracownikom. Czaszka Janiny Lewandowskiej została zidentyfikowana w maju 2005 r. metodą superprojekcji komputerowej w pracowni anatomicznej wrocławskiej Akademii Medycznej. Pochowano ją 4 listopada 2005 r. z honorami wojskowymi w specjalnej urnie w mogile rodziny Muśnickich na cmentarzu w Lusowie. 5 października 2007 r. decyzją ministra obrony narodowej Janina Lewandowska została pośmiertnie awansowana do stopnia porucznika Wojska Polskiego.

Nie mniej tragiczne były losy młodszej siostry Janiny Lewandowskiej – Agnieszki Dowbor-Muśnickiej. Jako konspiratorka Organizacji Wojskowej „Wilki” w Warszawie (w której działał też m.in. znakomity lekkoatleta, olimpijczyk Janusz Kusociński) została rozstrzelana przez Niemców w Palmirach. Agnieszka w chwili śmierci miała 20 lat. Stało się to dwa miesiące po zamordowaniu Janiny strzałem w tył głowy w Katyniu.

Synowie Józefa Dowbora-Muśnickiego, spadkobiercy rodu, pierworodny Giedymin i młodszy Olgierd nie spełnili pokładanych w nich nadziei, „splamili nazwisko”. To dwie kruche fizycznie, lecz wielkie duchem córki generała wypełniły moralny testament ojca.

Jeszcze o filmie

Film „Z nieba do Nieba” jest rozpowszechniany wraz z książką pod tym samym tytułem, w której zamieszczono scenariusz filmu oraz wiele cennych informacji o naszej bohaterce i jej rodzinie. Na okładce książki ukazano rzeźbę autorstwa Andrzeja Pityńskiego, przedstawiającą Janinę Lewandowską jako jedną z postaci z Narodowego Pomnika Katyńskiego w Baltimore w USA.

Całość (książkę z filmem) można nabyć m.in. w Księgarni „Latarnik” w Częstochowie (kontakt: 784-075-745). Jest to pierwsza z pozycji w serii „Polskie Skrzydła”, która promuje postaci wybitnych polskich pilotów i konstruktorów lotniczych. Film został zrealizowany przez Studio Filmowe „Kronika”, a sfinansowany ze środków Wielkopolskiego Funduszu Filmowego. Książkę wraz z filmem wydała Oficyna „Aurora”. Z projekcjami tego filmu autorzy jeżdżą po całym kraju. Niestety, mimo wcześniejszych obietnic, nie chciała go wyemitować Telewizja Polska.

Zbigniew Wacław Kowalewski – reżyser filmowy, urodzony w Kluczborku, jest absolwentem Wydziału Teatrologii i Filmoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. L. Schillera w Łodzi. Sławomir M. Kozak od 25 lat jest kontrolerem ruchu lotniczego. Pracuje w Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej na stanowisku supervisora kontroli lotniska Warszawa-Okęcie.

Zbigniew W. Kowalewski, Sławomir M. Kozak, „Z nieba do Nieba”, Oficyna Wydawnicza „Aurora”, Warszawa 2013.

2014-04-08 12:46

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

W Argentynie zmarł pułkownik Władysław Dąbrowski, weteran spod Monte Cassino

2020-03-23 08:06

[ TEMATY ]

historia

śmierć

Magdalena Wojtak

Za kilka miesięcy obchodziłby setne urodziny, w 2020 r. w lutym otrzymał tytuł pułkownika. Zmarł Władysław Dąbrowski, jeden z ostatnich żołnierzy walczących m.in. pod Monte Casino.

- Pułkownik Władysław Dąbrowski przeszedł cały szlak bojowy 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. Walczył m.in. w bitwach o Monte Cassino, Anconę i Bolonię. W tym roku skończyłby 100 lat - mówi bernardyn o. Jerzy Jacek Twaróg z Polskiej Misji Katolickiej w Argentynie. Polscy zakonni byli w stałym kontakcie ze zmarłym, który ostatnie lata swojego życia spędził w Polskim Domu Spokojnej Starości im. św. Jana Pawła II. w Buenos Aires.

- Z uwagi na sytuację związaną z koronawirusem i wytyczne państwa argentyńskiego nie wiemy nawet co z uroczystościami pogrzebowymi - relacjonują dla KAI polscy bernardyni.

Władysław Dąbrowski z rąk generała Stanisława Śliwy – prezesa Zarządu Krajowego Związku Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej oraz generała Dywizji, pilota Mieczysława Walentynowicza otrzymał rangę pułkownika.

W niedawnym wywiadzie dla KAI Major Władysław Dąbrowski przed apelował do wszystkich Polaków, aby nigdy nie zdradzili swojej ojczyzny. - Nie przelękliśmy się komunizmu, szliśmy za bardzo dobrym przywódcą - św. Janem Pawłem II. Nie dajmy się kupić innym systemom - mówił KAI Władysław Dąbrowski.

- Trzeba pilnować demokracji, za dużo krwi wylaliśmy już za ojczyznę. Polacy nie jedno wytrzymali, nie jednego się nie bali. Z tych pięknych kart historii, które są naszym udziałem, trzeba zawsze wyciągać wnioski. Musimy szanować i kochać swoje państwo, tak jak miłowali je moi koledzy ginący choćby pod Monte Cassino. Oni prosili, aby ich pochować głowami skierowanymi w stronę Polski - opowiadał.

Władysław Jan Dąbrowski urodził się w miejscowości Czyszki w powiecie samborskim, woj. lwowskie, w rodzinie osadnika wojskowego. W 1941 roku został deportowany wraz z rodziną w głąb ZSRR, trafił do łagrów w rejonie Nowosybirska. Pracował w tajdze przy wyrębie lasów. Podczas deportacji stracił większą część rodziny. Po ogłoszeniu amnestii dla Polaków w styczniu 1942 r. zgłosił się jako ochotnik do formującej się na terenie ZSRR Armii gen. Władysława Andersa. Został skierowany do służby w artylerii.

Wraz z jednostkami 2. Korpusu Polskiego został przetransportowany w grudniu 1943 r. drogą morską na teren Włoch. Następnie w składzie macierzystego pułku przeszedł cały szlak bojowy 2. Korpusu Polskiego w kampanii włoskiej. Walczył z Niemcami m.in. w bitwach o Monte Cassino (odznaczony pamiątkowym Krzyżem Monte Cassino nr 3764), Anconę i Bolonię.

W 1945 r. za zasługi wojenne został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W 1946 r. w ramach wycofywania 2. Korpusu Polskiego z Włoch znalazł się na Wyspach Brytyjskich. Bezpośrednio po zdemobilizowaniu ze służby w Polskich Siłach Zbrojnych, w dniu 24 czerwca 1947 r. podjął decyzję o wyjeździe do Argentyny. Nie mogąc powrócić do zajętego po zakończeniu II wojny światowej przez sowietów Wołynia, pozostał na stałe na emigracji.

CZYTAJ DALEJ

#NiedzielaDlaDzieci: Droga Krzyżowa dla dzieci

2020-03-27 16:55

[ TEMATY ]

dzieci

Droga Krzyżowa

dziecko

#NiedzielaDlaDzieci

AdobeStock

Kochani Rodzice, zapraszamy was do przejścia ze swoimi dziećmi Drogą Krzyżową. Weźcie je na kolana, przytulcie i przeczytajcie, jak bardzo Pan Jezus kocha każdego człowieka. Jak bardzo kocha je. Przekonajcie siebie i swoje dzieci, że upadki, niepowodzenia nie są czymś ostatecznym, ale drogą do czegoś nowego.

Jezus na śmierć skazany

Wiesz, Jemu wtedy było najtrudniej. Nikt Go nie chciał, nikt Go nie bronił, przestraszeni przyjaciele nie przybiegli, żeby Go ratować. Ale On właśnie wtedy był najpiękniejszy. Myślę, że się bał, czasem trudno się nie bać. Myślę, że był potwornie smutny, smutku czasem nie da się łatwo odegnać. Ale nie opuścił głowy. Wiesz, jak to się nazywa? Godność. Wiedział, że jest dobry i że wszystko ma jakiś sens. I nie dał sobie wmówić, że nikt Go nie chce. Możesz Mu o tym powiedzieć: „Panie Jezu, jesteś mi potrzebny, jesteś dobry, ja Ciebie chcę”.

Jezus bierze krzyż na swoje ramiona

Te dwie drewniane belki mają kształt człowieka. Wiesz, co to znaczy? Że Bóg człowieka nosi na rękach. Tak jak się wnosi śpiące dziecko z samochodu do mieszkania. Tak jak pan młody wnosi swoją młodą żonę przez próg. A czasem tak, jak się nosi jakiś ciężar. On nas niesie.

Pierwszy upadek pod krzyżem

Czasem się potyka. Tak jak ty, kiedy uczyłeś się chodzić i potykałeś się co piętnaście sekund, a myśmy cię podnosili i wołaliśmy: „Brawo, żołnierzu! Maszeruj dalej!”. Potem to samo powtarzało się, kiedy uczyłeś się jeździć na rowerze i na rolkach. O matko, ile razy ty miałeś obtłuczone kolana i kleiliśmy je plastrami. Ale potknąć się, upaść, to nic strasznego. Bóg też się tego nie boi.

Pan Jezus spotyka swoją Matkę

Bóg w ogóle ma w sobie coś maminego. Mamusiowego. Dla mamy dziecko najładniejsze jest wtedy, kiedy całe umazane jest czekoladą albo ubabrane ziemią, w której budowało zamki i tunele. Bóg wzrusza się nami nie tylko wtedy, kiedy stroimy się w niedzielny garniturek, ale też kiedy jesteśmy upaćkani codziennością.

Szymon z Cyreny pomaga dźwigać krzyż Jezusowi

Pan Bóg jest wszechmocny – to stare słowo znaczy, że On wszystko może sam. Ale wiesz, On uwielbia prosić o pomoc i kocha pracę zespołową. Nawet jak zwyczajnie grabisz liście przed domem, to pomagasz Bogu porządkować świat.

Weronika ociera twarz Jezusowi

Bóg lubi ludzi odważnych. Myślę, że bardziej woli, żebyśmy byli odważni niż grzeczni. Wyobraź sobie, że jest jakiś chłopak w twojej klasie, który może nie jest największym bystrzakiem ani królem strzelców na boisku. I wyobraź sobie, że powiesz mu, że w sumie to go lubisz i zapraszasz go na urodziny. To wiesz co? Będziesz wtedy podobny do samego Boga.

Drugi upadek pod krzyżem

Tylko się nie przejmuj za bardzo, jeśli znowu coś ci nie wyszło. Nie załamuj się, tylko leć się przytulić do taty, mamy, do starszej siostry albo kudłatego królika, którego trzymacie w kuchni. Wysmarkaj nos i powiedz: „Potrzebuję pomocy, pomożesz mi?”. Ludzie, którzy cię kochają, uwielbiają ci pomagać. Bóg też. On dobrze wie, że czasem trudno się podnieść samemu.

Jezus spotyka płaczące niewiasty

Wcale nie jest tak, że zawsze musimy się uśmiechać jak te manekiny ze sklepu z sukniami ślubnymi. Nawet na modlitwie możemy powiedzieć Bogu: „Jakoś mi się nie chce dzisiaj uśmiechać”. Wiesz, jakie jest najkrótsze zdanie w księdze Ewangelii? „Jezus zapłakał”. Popłakać jest OK. Bóg też się tego nie wstydzi.

Trzeci upadek pod ciężarem krzyża

Bo tylko koty są takie cwane, że jak spadają z parapetu albo z płotu, to tak się w powietrzu wywiną, że spadają na cztery łapy i biegną dalej. U ludzi to jest trochę bardziej skomplikowane. Ale wiesz, co jest dobrego w tym, że coś nam się nie uda trzeci raz, piętnasty albo stomilionowy? Uczymy się wtedy wytrwałości, żeby spróbować jeszcze raz. W końcu zawsze się udaje. I wtedy jesteś mistrzem: tabliczki mnożenia, skoków w dal albo w niewyjeżdżaniu kredką za linie.

Jezus z szat obnażony

Jak czasem powiesz komuś ciepłe słowo, to jakbyś go swetrem okrył albo kocem w mroźny dzień.

Jezus do krzyża przybity

Pan Jezus jest taki, że kiedy w stajence był malutki i kiedy był dorosły na krzyżu, ręce trzymał szeroko wyciągnięte. Czemu? Bo marzy o jednym: przygarnąć cały ten wielgachny świat.

Jezus umiera na krzyżu

Nie ma takiej sytuacji, której On by przed nami nie przeszedł. Jak ktoś marznie na dworze, bo nie wziął kurtki, jak ktoś gubi się w mieście i mama go szuka albo jak kogoś eksmitują z mieszkania, bo nie miał na czynsz, albo jak zdarza się jakieś inne nieszczęście – to Pan Jezus mówi tak: „Ja to wszystko przeszedłem, Ja to znam, to nie jest koniec świata. Chodź, idziemy dalej, damy radę”.

Jezus z krzyża zdjęty

Wysłać komuś SMS-a: „Lubię cię, pomodlę się za ciebie” – to jakby przynieść do domu wróbla ze zwichniętym skrzydłem. Ogrzeje się i nabierze sił do fruwania.

Jezus do grobu złożony

Bo cuda się dzieją, tylko nie wiadomo kiedy. Bardzo trudno je przyłapać. Dziadek na wsi sieje ziarno na jesień, nie widzi, co tam się dzieje pod ziemią, aż mu wyrasta zielono na wiosnę. Albo mówisz tacie: „Jesteś najfajniejszym facetem na świecie” – i jakoś dziwnie jest szczęśliwy i ma trzy razy więcej siły niż wcześniej. Tak, cuda się dzieją, bądź cierpliwy. Kiedy Panu Jezusowi było najtrudniej, opowiedział najpiękniejszą historię.

Inne ciekawe materiały dla dzieci: Zobacz

CZYTAJ DALEJ

Koronawirus w domach starców: samotność i spustoszenie

2020-03-28 16:04

[ TEMATY ]

Włochy

seniorzy

koronawirus

Rido/stock.adobe.com

Koronawirus powoduje prawdziwe spustoszenie w domach starców. W wypadku zakażenia jest nim zazwyczaj objętych 75 proc. rezydentów, a od 20 do 30 proc. umiera. Takie dane odnotowuje się dziś we Francji.

Wykrycie zakażenie w domu starców jest równoznaczne z jego całkowitą izolacją. Doświadczyła tego Marie-Sophie Boulanger, której matka znajduje się w jednym z takich ośrodków.

„Muszę przyznać, że bynajmniej nie jestem optymistką. Wiadomo, jak wygląda opieka w takich ośrodkach. Trudno jest tam powstrzymać epidemię - mówi Radiu Watykańskiemu Marie-Sophie Boulanger. - Wiemy, że jest to tylko kwestia dni. Personel ośrodka nie robi nam żadnych złudzeń. Chcemy to przeżywać jak najlepiej, ale nie jest łatwo. Trudno jest żyć ze świadomością, że nie będziemy mogli pożegnać naszych bliskich. Pracowałam jako wolontariusz u Matki Teresy w Kalkucie. I bardzo mnie to boli, że nie będę mogła dać mojej matce tego, co dawałam obcym ludziom, kiedy towarzyszyłam im w umieraniu, trzymając ich za rękę. Teraz własnej matce nie mogę tego zapewnić. Będzie umierać w samotności.“

CZYTAJ DALEJ
E-wydanie
Czytaj Niedzielę z domu

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję