Polska powróciła na mapy Europy 100 lat temu. Nasz dumny i niezłomny naród wywalczył sobie na nowo prawo do bycia wolnym i niepodległym, choć jeszcze nie raz przyszło nam – i wciąż przychodzi – naszą wolność bronić i o nią walczyć. Wśród tych, którzy poświęcili swe życie, byli również mieszkańcy Łukawca.

Jesienią 2017 r. zrodził się pomysł, aby upamiętnić 100. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę, jak również tych spośród łukawian, którzy dla tej niepodległości oddali własne życie. Idea spotkała się z powszechną aprobatą lokalnej społeczności. Podjęto również pragnienie i pomysł zmarłego już dzisiaj Bronisława Pokrzywy, lokalnego kronikarza i pasjonata historii Łukawca, aby pamięć i cześć wobec poległych mieszkańców Łukawca zmaterializowała się w formie pomnika. Zebrała się grupa społeczna, która zajęła się wyborem projektu, zbiórką funduszy i opracowaniem dokumentacji dotyczącej osób poległych. W skład tego komitetu weszli: Roman Pokrzywa, łukawieccy radni Janusz Koń i Jan Kłęk oraz sołtys Mariusz Więcek.

Starania, przy wydatnej pomocy rzeszowskiego IPN oraz wójta Gminy Trzebownisko, zaowocowały pomnikiem usytuowanym na palcu przy Domu Strażaka, w bliskiej odległości od Zespołu Szkół w Łukawcu. W ten sposób chciano zadbać, aby pomnik stał się stałym elementem edukacji patriotycznej dzieci i młodzieży.

14 października odbyły się uroczystości odsłonięcia i poświęcenia, wykonanego przez Pracownię Kamieniarską z Trzebowniska, monumentu, na którym zawisły tablice z nazwiskami 22 osób, które złożyły swe życie na ołtarzu wolności Ojczyzny. Uroczystej Mszy św. przewodniczył i okolicznościowe kazanie wygłosił ks. inf. Wiesław Szurek. Swoje przesłanie osnuł wokół prawdy, że wolność Ojczyzny domaga się od nas konkretnych postaw: pamięci, wdzięczności i troski o przyszłość. Potrzeba pamięci o wojnach, bitwach, ale jeszcze bardziej o ludziach, którzy o wolność walcząc i wolności broniąc, nierzadko życie swoje składali w ofierze. Potrzeba pamięci, bo „bez pamięci narody znikają z powierzchni ziemi”. Pamięć o poległych mieszkańcach Łukawca została zamknięta w odsłoniętym pomniku i teraz, przez pokolenia, te kamienie będą wołać i krzyczeć, przypominając ludzi, którym winniśmy pamięć i wdzięczność.

Św. Jan Paweł II napisał w książce „Pamięć i tożsamość”: „Wolność jest dana człowiekowi przez Stwórcę i jest mu równocześnie zadana”. Patrząc w przyszłość, trzeba się o wolność troszczyć, zaczynając od troski o wolność serca i ducha. Wolność umacnia się i pogłębia, gdy stwarza możliwość pójścia za dobrem, i to wciąż coraz większym. Ta prawdziwa wolność kształtuje ludzi czystego sumienia, którzy stanowią największe bogactwo narodu.

Uroczystość, która przebiegła podczas pięknej, jesiennej pogody, zgromadziła liczną grupę łukawian i zaproszonych gości, a wokół pomnika stanęli przedstawiciele wszystkich organizacji i grup działających na terenie sołectwa. Podniosłości przydała Orkiestra Dęta z Zaczernia, a dzieci i młodzież pod przewodnictwem nauczycieli i pani dyrektor Zespołu Szkół w Łukawcu programem słowno-muzycznym nie tylko zwieńczyli uroczystość, ale też zapalili iskrę nadziei, że są i będą w naszym społeczeństwie osoby, które odpowiedzą na prośbę Papieża Polaka: „Proszę was, abyście całe to duchowe dziedzictwo, któremu na imię Polska, raz jeszcze przyjęli z wiarą, nadzieją i miłością; abyście nigdy nie zwątpili i nie znużyli się, i nie zniechęcili; abyście nie podcinali sami tych korzeni, z których wyrastamy”.