Przyjmuje się, że sposób wyrabiania papieru wymyślił ok. 105 r. Chińczyk Tsai-Lun. Surowcem do wytwarzania tego produktu były: kora drzew, szmaty i stare sieci oraz włókna takich roślin jak bambus, konopie, kozo i len. Szczególnie cenny okazał się szybko rosnący (do 1m na dobę) bambus - zdrewniała trawa, tworząca lasy do 40 metrów wysokości. Zawiesina z rozdrobnionych surowców tworzyła masę, którą wylewano na formę papierniczą. Dzięki późniejszym udoskonaleniom stało się możliwe formowanie wielu arkuszy, które potem prasowano i suszono. Cienki papier stosowano do celów obrzędowych, a gruby - w postaci mat i wykładzin - do celów mieszkalnych.
Przez długi czas produkcja papieru była objęta tajemnicą. Stopniowo jednak znajomość tej techniki dotarła do innych krajów azjatyckich. Możliwe, że Arabowie wynaleźli papier niezależnie od Chińczyków. Pewne jest natomiast, iż upowszechnili i zmodyfikowali jego produkcję na terenach przez siebie podbitych, również w Europie. Pierwsza europejska papiernia została założona w 1056 r. w Xativie w Hiszpanii. W 1326 r. we włoskim miasteczku Fabriano powstał na bazie foluszy do produkcji sukna pierwszy młyn papierniczy. Koło wodne poruszało stępę, która rozdrabniała szmaty i mełła masę papierniczą. Od XIV wieku kolejne państwa europejskie uruchamiały produkcję papieru, wprowadzając własne udoskonalenia i nowe zastosowania. W Polsce pierwszy młyn papierniczy zaczął pracować prawdopodobnie w Prądniku Czerwonym koło Krakowa od 1491 r.
Rozwój drukarstwa zwiększył zapotrzebowanie na papier i spowodował konieczność zmodyfikowania procesu jego wyrobu. W Holandii w 1670 r. powstał tzw. „holender” - urządzenie do produkcji masy papierniczej, napędzane silnikiem elektrycznym. Konstruktorem wieloczynnościowej maszyny papierniczej, zwanej papiernicą, był Francuz Louis Nicolas Robert. Wynalazek ten miał miejsce 1789 r. i zapoczątkował nie tylko maszynowy wyrób papieru, ale też przemysłową produkcję urządzeń papierniczych. Zaczęto likwidować młyny papiernicze i ręczną produkcję papieru. Obecnie papier tzw. czerpany wytwarzają w Europie jedynie ośrodki: Fabriano we Włoszech, Richard de Bas we Francji, Bazylea w Szwajcarii i Velke Losiny w Czechach, a na potrzeby edukacyjne i bibliofilskie również Duszniki Zdrój w Polsce.
Zastosowanie papiernicy spowodowało konieczność wprowadzenia następnych urządzeń pomocniczych oraz aparatów do oznaczania cech papieru i jego odporności na działanie różnych czynników. Surowcem używanym do lat 60. XIX wieku były szmaty lniane, bawełniane lub konopne. Ponieważ z czasem zaczęło ich brakować, w 1853 r. zastosowano masę celulozową (celuloza jest cukrem złożonym, będącym podstawowym składnikiem roślin). Po II wojnie światowej na szerszą skalę wykorzystano makulaturę.
Współczesne maszyny papiernicze należą do największych maszyn przemysłowych. Te najszybsze wytwarzają 1000 ton papieru w ciągu doby. Maszyny do formowania tzw. wstęgi papieru bez końca, produkują w ciągu minuty pas o długości 2200 metrów.
historia Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju wiąże się z młynem papierniczym, wybudowanym w 1605 r. nad Bystrzycą Dusznicką. W 2005 r. dusznicka papiernia obchodziła swoje 400-lecie. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1562 r. (młyn ten zniszczyła powódź). Budynek zachowany do dzisiaj jest unikatowym zabytkiem barokowej architektury przemysłowej. Parter i część piętra przeznaczone były na produkcję, a poddasze na suszarnię. Piętro pełniło również funkcje mieszkalne. Wejściowy „pawilon letni” zbudowano prawdopodobnie w 2. połowie XVIII wieku. Na uwagę zasługują wolutowe szczyty budynku i dwuspadowy dach kryty gontem, przedzielony trzema rzędami otworów wywietrznikowych.
Młyn pracował do 1937 r. Ostatni właściciel przekazał papiernię państwu, gdyż jego pragnieniem było, by powstało tu muzeum techniki. Stało się to możliwe dopiero w roku 1968.
Odremontowany i zaadaptowany na cele muzealne obiekt funkcjonuje jako jedyne w Polsce i jedno z niewielu w Europie Muzeum Papiernictwa. W kolejnych salach ukazana jest historia papiernictwa na świecie, w Polsce i na Śląsku, ze szczególnym uwzględnieniem dusznickiego młyna papierniczego. Zaprezentowano tu interesujące eksponaty materiałów pisarskich poprzedzających wynalezienie papieru, wśród nich papirus, pergamin, tapę i bai-lan z liści palmowych. Oprócz aparatów, urządzeń oraz maszyn papierniczych i drukarskich pokazano przykłady różnorodnych zastosowań papieru, litografie i zdjęcia obiektów, portrety właścicieli młyna i wynalazców związanych z papiernictwem. Muzeum posiada niezwykle cenne zabytki, takie jak: rękopis tamilski na liściach bambusa, jeden z pierwszych polskich druków z drukarni Jana Hallera w Krakowie (1506 r.), czy pierwsze polskie papierowe pieniądze. Jest tu jeden z największych w Europie zbiór urządzeń metrologicznych z lat 1900-80. Są to aparaty do określania różnych cech papieru, np. fizycznych (masa, grubość, gramatura), mechanicznych (elastyczność, odporność na przecieranie), optycznych (biel, połysk, przeświecalność), elektrycznych (ilość cząstek przewodzących) i chemicznych. Ukazano różnorodność papierów przeznaczonych do druku (ilustracyjny, biblijny, powlekany, offsetowy, do drukarek) oraz wielość ich zastosowań, począwszy od papierów higienicznych, opakowań, naczyń jednorazowego użytku, filtrów, izolatorów aż po meble (tekturowe krzesło). Inne eksponaty to współczesne i dawne wzorniki papierów, wzory tapet i obić, znormalizowane zeszyty szkolne.
Ciekawa jest kolekcja filigranów (znaków wodnych) różnych papierni. Na pomysł znakowania papieru za pomocą filigranu wpadli papiernicy z Fabriano w XIII wieku. Znaki wodne dają możliwość oznaczenie rodzaju papieru i wytwórni, z której pochodzi. Historykom pozwalają ustalić czas powstania niedatowanych druków lub rękopisów oraz wykryć ewentualne fałszerstwa.
Obok budynków muzealnych znajduje się ogród tematyczny z roślinami włóknistymi, stosowanymi do wyrobu masy papierniczej. Stoją tu również zabytkowe urządzenia papiernicze większych rozmiarów.
W dolnej części muzeum znajduje się czerpalnia. Od 1971 r. jest tu wytwarzany ręcznie czerpany papier, przeznaczony na wyroby galanteryjne i zamówienia indywidualnych odbiorców. Czerpalnia jest również miejscem prezentacji procesu produkcji oraz zajęć prowadzonych w ramach różnego typu warsztatów (lekcje muzealne dla uczniów różnych poziomów szkół, warsztaty dla turystów indywidualnych). Pracownicy muzeum organizują również imprezy z okazji Dnia Dziecka, Święta Papieru (II połowa lipca) i Europejskich Dni Dziedzictwa (trzeci weekend września).
Święto Papieru jest wspaniałą okazją do bezpłatnego zwiedzenia muzeum, udziału w imprezach towarzyszących i dokonania zakupów w sklepie przymuzealnym lub na okolicznościowych stoiskach.
Atrakcją są pokazy ręcznego czerpania papieru. Zwiedzający mogą wykonać samodzielnie arkusze papieru, np. z filigranem, barwno-kwiatowy lub z odbiciem własnej dłoni. Proces taki przypomina sposób pracy zatrudnionych tu osób. Czerpanie papieru odbywa się przez zanurzenie sita czerpalnego w kadzi z masą papierniczą złożonej z masy celulozowej (pochodzącej z zakładów celulozowych), wody, kleju i ewentualnych dodatków w postaci farby czy suszonych kwiatów. Sito posiada ramkę, tzw. ogranicznik, która nadaje kształt mającej powstać kartce. Uformowany arkusz wykłada się na płat filcu i przykrywa następnym kawałkiem osuszającego materiału. Tak powstały stos arkuszy z przekładkami jest przenoszony pod prasę hydrauliczną i odwadniany pod ciężarem 150 ton. W procesie tak uproszczonej produkcji jest on jednocześnie suszony i prasowany, po czym następuje ręczne oddzielenie kartek od przekładek.
Gorąco polecam udział w tej imprezie, popularyzującej w niebanalny sposób historię papiernictwa. Niepowtarzalna atmosfera papierni i przyjazne nastawienie pracowników muzeum do zwiedzających na pewno pozostaną miłym wspomnieniem, a własnoręcznie wykonane kartki papieru wraz z okolicznościową pieczęcią z logo muzeum mogą być wspaniałą pamiątką z wakacji.