Wspólność majątkowa w małżeństwie, zwana wspólnością ustawową, oznacza również wspólną odpowiedzialność za długi

Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi, że małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (pamiętamy, że na decyzje w sprawach majątku, które przekraczają zarząd zwykły, musimy mieć zgodę współmałżonka). Wierzyciel może więc żądać zwrotu długu z majątku wspólnego małżonków. Przepisy, mając na uwadze ochronę rodziny dłużnika, przewidują jednak możliwość ograniczenia roszczenia wierzyciela ze wspólnego majątku (art. 41 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Małżonek dłużnika musi wówczas udowodnić, że nie korzystał z pieniędzy pożyczonych, a współmałżonek nie przyczynił się do pomnożenia wspólnego majątku, zaś egzekucja naruszałaby dobro rodziny. Jeśli wierzyciel uzyskał wyrok przeciwko małżonkowi, który jest dłużnikiem, i chce dokonać egzekucji z majątku wspólnego, musi wystąpić do sądu o nadanie temu wyrokowi klauzuli wykonalności przeciwko drugiemu małżonkowi. Wówczas małżonek "niewinny" może żądać ograniczenia roszczenia wierzyciela (tzn. tego, kto pieniądze małżonkowi pożyczył) z majątku wspólnego. Sąd może nawet orzec, że taka egzekucja jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i udaremnić ją.
Gdy jeden z małżonków obciążony jest karą grzywny, pieniężną karą porządkową, nawiązką lub kosztami postępowania sądowego na mocy wyroku w postępowaniu karnym, egzekucji tych należności dokonuje się najpierw z majątku odrębnego tego małżonka oraz z wynagrodzenia za pracę lub inne usługi przez niego świadczone. Gdy egzekutor sięgnie do majątku wspólnego, współmałżonek może żądać ograniczenia egzekucji z majątku wspólnego lub wyłączenia tego majątku spod egzekucji, jeśli miałoby to zagrażać bytowi rodziny.
Z chwilą zniesienia wspólności ustawowej powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa i wówczas za długi odpowiadają z majątku odrębnego, chyba że dług powstał w trakcie trwania wspólnoty małżeńskiej. Majątek odrębny, po ustaniu wspólności ustawowej, tworzy się z majątku, który posiadali, zanim zawarli małżeństwo, i z majątku, który powstał po podziale wspólnego - każdy z małżonków otrzymuje jego połowę. Jeżeli dług powstał przed zawarciem małżeństwa lub w trakcie jego trwania, ale dotyczył odrębnego majątku jednego z małżonków (np. mąż pożyczył od kolegi pieniądze na remont łazienki w mieszkaniu, które było jego własnością, zanim się ożenił, i w dodatku wynajmuje je, z czego czerpie dochód, który chowa w pończochę), wierzyciel może żądać egzekucji tylko z majątku odrębnego małżonka dłużnika.
Pamiętajmy jednak, jeśli udzielimy poręczenia małżonkowi, nawet po ustaniu wspólności, lub wspólnie z małżonkiem zaciągniemy pożyczkę - odpowiadamy za powstałe zobowiązanie.

Hipoteka przymusowa na majątku wspólnym

Z ustawy o księgach wieczystych i hipotece usunięto z art. 65 ustęp 2a, na mocy którego minister finansów mógł ustanowić hipotekę przymusową z tytułu należności podatkowych na majątku będącym współwłasnością łączną, czyli na nieruchomości należącej do małżeństwa, gdy dłużnikiem był tylko jeden z małżonków. Do tej pory dług małżonka mógł więc obciążyć hipotekę takiej nieruchomości. Wystarczyło skierować klauzulę wykonalności (postawić pieczęć) również przeciwko drugiemu małżonkowi - czyniono to na tytule wykonawczym, tj. np. na prawomocnym orzeczeniu sądu, dotyczącym małżonka dłużnika.

Państwo K. mieli mieszkanie własnościowe w spółdzielni mieszkaniowej. Pewnego dnia komornik chciał zająć jego połowę za długi męża. Pani K. wniosła do sądu skargę na czynności komornika, twierdząc, że mieszkanie jest jej własnością, bo kupiła je po uzyskaniu rozdzielności majątkowej. Nie to jednak stało się powodem wstrzymania egzekucji. Mieszkanie własnościowe, jeśli należy do obojga małżonków, ma charakter własności łącznej, z której nie można wydzielić jakiejś części. Sąd zastanawiał się, jak zatem komornik miał zamiar sprzedać ową połowę. Egzekucję komornika, który nie znał przepisów, sąd oczywiście uchylił.