Spróbujemy dziś omówić dwa zagadnienia zawarte w listach od Czytelników. Proszę nam wybaczyć, że nie odpowiadamy na listy, ale nie możemy tego czynić również z tego powodu, że problemy przedstawione w nich nie zawierają istotnych dla sprawy informacji. A oto przykład. Pani K. z Jastrzębia pyta, czy dzieci z pierwszego małżeństwa jej właśnie zmarłego męża będą po niej dziedziczyć wkład mieszkaniowy w spółdzielczym mieszkaniu lokatorskim. Pisze również, że wszystko odziedziczyła ona, bo owe dzieci nie zgłaszały się na rozprawę.
A oto, jak przedstawia się sytuacja spadkobrania w tym przypadku. Po śmierci małżonka dziedziczą jego dzieci i drugi małżonek i jest to tzw. dziedziczenie ustawowe, jeśli zmarły nie zostawił testamentu, w którym miał prawo zmienić porządek dziedziczenia, tzn. wskazać osobę, która odziedziczyłaby po nim majątek, lub w ogóle wydziedziczyć swoje dzieci. Musimy pamiętać, że po zmarłym małżonku dziedziczeniu podlega połowa majątku małżeńskiego, bo druga połowa należy do małżonka żyjącego. Zatem po śmierci jednego z małżonków drugi powinien wystąpić do sądu o stwierdzenie nabycia spadku; mogą to zrobić również dzieci zmarłego. Sąd wówczas stwierdzi, ile się komu należy, tzn. jaka część z tej połowy po zmarłym. Nie będzie orzekał w tym postępowaniu, co się komu należy, bo spadkobiercy mogą podzielić się sami, ale jeśli nie będzie zgody w sprawie podziału, mogą zwrócić się do sądu, by dokonał podziału majątku spadkowego - jest to możliwe, ale już w odrębnym postępowaniu. Jeśli zatem nie ma testamentu i dzieci nie zrzekły się spadku, są spadkobiercami majątku po zmarłym ojcu, a do niego należy również wkład mieszkaniowy. Małżonek żyjący i dzieci dziedziczą w częściach równych, ale małżonek nie może otrzymać mniej niż 1/4 spadku.
Jeśli więc dziedziczy małżonek i dwoje dzieci, otrzymają 1/3 spadku; jeśli dzieci będzie czworo - małżonek otrzyma 1/4, a resztę, tzn. 3/4, dzieli się między czworo dzieci - każde otrzyma 3/16 spadku (obliczamy to, wykonując dzielenie 3/4:4 = 3/4 x 1/4 = 3/16). Może się, oczywiście, zdarzyć, że dziecko spadkodawcy nie dożyje otwarcia spadku, wówczas jego część dziedziczy jego dziecko lub dziecko dziecka, czyli wnuk. Pamiętajmy również, że dziedziczą po nas nasze dzieci - również te pozamałżeńskie. Zatem po pani K. nie będą dziedziczyć dzieci jej męża z pierwszego małżeństwa - nie wchodzą bowiem w grono spadkobierców ustawowych. Jeśli chcemy uniknąć rodzinnych nieporozumień, najlepiej zrobić testament - można własnoręcznie (cały testament musi być napisany własnoręcznie) lub notarialnie. Ta druga forma jest wskazana zwłaszcza wtedy, gdy w majątku spadkowym będzie nieruchomość.
Co możemy poradzić pani K.? Żeby sprawdziła, jak wygląda orzeczenie sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Jeśli dzieci zmarłego męża (nie wiemy, ile ich jest) dziedziczą, mają prawo do części wkładu mieszkaniowego, który wchodzi w skład masy spadkowej. Nie oznacza to jednak, że pani K. musi się wyprowadzić z mieszkania - tak jak tego żądają - bowiem może spadkobierców spłacić.
Pan N. z Ostrołęki pyta, czy może ubiegać się o zasiedzenie działki, którą wydzierżawił. Niestety, nie jest to możliwe.
Zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia własności w drodze długotrwałego posiadania danej rzeczy. (Zasiedzieć można zarówno rzecz ruchomą, jak i nieruchomość). Nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie następuje po upływie 20 lat posiadania tej rzeczy w dobrej wierze. Czym jest owa dobra wiara? Jest to subiektywne przekonanie o zgodności naszego postępowania z przepisami lub z obowiązującymi zasadami współżycia społecznego. Brak takiego przekonania określa się jako złą wiarę i zasiedzieć nieruchomość w złej wierze można dopiero po 30 latach.
Prawo mówi ponadto, że zasiedzieć daną rzecz może tylko posiadacz samoistny. Jest to osoba, która włada rzeczą jak właściciel. Stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości odbywa się w drodze postępowania nieprocesowego, dlatego też składamy w sądzie wniosek, a nie pozew. Wniosek należy złożyć do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości. Sąd wszczyna wówczas postępowanie i wzywa zainteresowane strony.
Niestety, nie można zasiedzieć nieruchomości, którą dzierżawimy, bo przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz w użytkowanie, a dzierżawca zobowiązuje się płacić umówiony czynsz. Pan N. nie jest zatem posiadaczem samoistnym, ale dzierżawcą. Jeżeli dzierżawa nieruchomości rolnej trwa co najmniej 10 lat, dzierżawcy przysługuje prawo pierwokupu tej nieruchomości w razie jej sprzedaży.