Najstarsza historyczna wzmianka o Tuszynie pochodzi z roku 1223 r. kiedy to Konrad Książe Mazowsza i Kujaw przekazuje wieś Czarnocin, Rudnik i Tuszyn biskupowi pruskiemu Christianowi. Akt został spisany w mieście Bresno. Tuszyn położony przy drodze z Piotrkowa do Łęczycy miał komorę celną i należał do dóbr królewskich. Należy do rzędu starych osad położonych wśród rozległych puszcz płaskowzgórza leżącego między dolinami Warty i Pilicy. Kolejna wzmianka o Tuszynie pochodzi z roku 1260, kiedy tu przybył z całym dworem książę łęczycko-kujawski Kazimierz Sprawiedliwy, Syn Bolesława Krzywoustego. Potwierdzał tu przywilej dla klasztoru w Sulejowie dotyczący wsi Straszków (Kod. Dypl. Pol. I 84). Już wtedy zapewne istniał tu dwór książęcy, a przy dworze zakładano karczmy, młyny na licznych wtedy strumieniach. Powstało tu targowisko.

16 sierpnia 1416 r. w Wiślicy król Władysław Jagiełło poleca rycerzowi Dobkowi Kobyle "de Żory" osadzić na gruntach wsi Tuszyna miasto. Miasto lokowano na prawie magdeburskim, zapewniając mu niezawisłość wójta i mieszczan od jurysdykcji zwierzchniej władzy wojewody, kasztelana czy starosty. Tuszyn powstał jako miasto handlowe z uprawnieniami do organizowania targów i jarmarków.

Nie znamy dokładnej daty wprowadzenia chrześcijaństwa na tereny tuszyńskie oraz rozszerzenia się wiary katolickiej w tych okolicach, jak również powstania parafii. Parafia w znaczeniu prawnym oznacza gminę kościelną. W większych parafiach, które mogą obejmować znaczne obszary terenu, kilka, kilkanaście wsi, mogą istnieć kościoły filialne i kaplice. Kapituła przed wydaniem dekretu założenia nowej jednostki bierze zawsze pod uwagę różne okoliczności, jak na przykład: liczbę ludności, stan dróg i możliwości dojazdu, oddalenie od najbliższej parafii, beneficjum itp.

W początkowym okresie chrześcijaństwa niezbyt liczne grupy wiernych chodziły na nabożeństwa. W dawnym społeczeństwie parafia spełniała znacznie rozleglejsze funkcje aniżeli dzisiaj. Stanowiła ona wówczas nie tylko najniższy szczebel w administracyjnym ustroju Kościoła, ale była równocześnie podstawową komórką życia społecznego.

Pierwsze kościółki budowano z drewna bez podmurówki, małe, skromne, bez posadzki wewnątrz. Zmarłych chowano w kościele i wokół niego. Kościoły do XII w. stanowiły element składowy fundatora kościoła i posiadały wydzielone z ogólnego majątku króla osobne uposażenie, a dopiero potem wybudowanie kościoła przez właściciela wsi nazywano fundacją. Po wydaniu aktu fundacji, biskup wydawał akt erekcji parafii, który nadawał kościołowi prawa parafialne i określał jego teren. Dochody z uposażenia miały zapewnić utrzymanie proboszczowi i służbie kościelnej oraz pokryć wydatki związane z kościołem. Były więc niezbędne do normalnego funkcjonowania kościoła i parafii. Majątkiem Kościoła zarządzał proboszcz pod nadzorem biskupa i patrona. Źródłem dochodów kościoła były zyski z posiadanych gruntów i lasu, dziesięciny snopowej z pól kmiecych oraz jeszcze z zapisów pośmiertnych, jak również darów i ofiar. Składano je z okazji uroczystości kościelnych lub posług duszpasterskich.

Pierwszą i nie budzącą żadnych wątpliwości wzmiankę o istnieniu kościoła i parafii mamy z 1397 r., ale czy był to pierwszy kościół? Kościół tuszyński stał obok miasta, jako mały drewniany budynek. Kto był plebanem, oraz kto i kiedy wybudował tu kościół - nie wiadomo. Do czasów dzisiejszych nie dochował się akt erekcyjny parafii, stąd też trudno z całą dokładnością określić obszar i granice parafii w samych jej początkach. Nie ulega wątpliwości, że skoro Tuszyn stanowił królewszczyznę, to i kościół był królewskiej fundacji. Wszystko jednak raczej wskazuje na to, że parafia Tuszyn była od samego początku obszarem rozległym. Dowiadujemy się o tym z dokumentów diecezji gnieźnieńskiej z 1439 r. Plebanem jest tu ks. Piotr, mający do pomocy dwóch wikariuszy. Kolejną wzmiankę mamy w Liber beneficjorum z roku 1523, z której dowiadujemy się, iż kościół jest pod wezwaniem św. Witalisa, a prawo patronatu należy do króla, proboszczem jest ks. Maciej Górecki.

26 maja 1762 r. za czasów ks. Józefa Strzeleckiego kościół wraz z zabudowaniami plebańskimi ulega spaleniu. Nowy kościół zaczęto budować w 1765 r. W sprawozdaniu z wizytacji generalnej, odbytej w 1779 r. przez

ks. Stanisława Kaszewskiego, czytamy, że kościół jest drewniany, podmurowany kamieniami, obity całkowicie deskami; na środku ma wieżyczkę. Dach na kościele jest zepsuty. W wielkim ołtarzu obraz Matki Bożej Różańcowej, nad nim obraz św. Witalisa. Kościół pobudowany w kwadracie ulic pomiędzy ks. Ściegiennego - Starościańską i szosą prowadzącą z Łodzi do Piotrkowa.

Kościoły budowano w owych czasach z bardzo nietrwałego materiału i przez niewykwalifikowanych robotników.

Świadczy o tym odbudowany po pożarze w roku 1762 nowy kościół z drewna, na kamiennej podmurówce. Po zaledwie 35 latach stan kościoła jest już katastrofalny: przyciesie zgniłe, drzewo w ścianach poskręcane, filary na których cały dach nawy kościelnej się wspiera, są sztukowane poskręcane i pochylone, grożąc zawaleniem. Dach zacieka, podłoga zgniła, w oknach brak wielu szyb, drzwi częściowo się tylko otwierają. Kościół został rozebrany, a na jego miejsce, już w roku 1808, ks. Wojciech Jasiński pobudował nowy, również drewniany. I ten kościół został również źle i z kiepskiego materiału pobudowany, bo już w 1827 r. potrzebuje znacznej naprawy. W 1845 r. kościół jest w bardzo złym stanie, widząc to parafianie uchwalili pobudowanie nowego, murowanego i to już w mieście. Niestety zabrakło środków i zapału.

W 1857 r. przyjechał do Tuszyna z wizytą duszpasterską bp Marszewski. Wśród licznego grona kapłanów i wiernych znajdował się właściciel Żeromina, Płodowski. Oświadczył on biskupowi, że na nowy kościół ofiaruje 10500 rubli oraz cegłę i drzewo. Kościół został wybudowany za księdza proboszcza Józefa Rzewuskiego, przy skrzyżowaniu ulic Stefana Żeromskiego i Łowickiej oddany do użytku w roku 1865. Nowy, murowany kościół konsekrował bp Chościak - Popiel 19 września 1882 r. Stary kościół ostatecznie został rozebrany w roku 1878. Dziś leży tu kamień z tablicą "Na tym miejscu od wieków stały świątynie parafialne P. W. Św. Witalisa", na dawnym terenie kościoła cmentarza i zabudowań gospodarskich istnieje dziś targowisko miejskie. Zachował się z roku 1870 plan budynków parafii rzymskokatolickiej we wsi Bądzyń, który niżej prezentujemy.

W czasie okupacji hitlerowskiej kościół był zamknięty i przeznaczony na magazyn zboża, przez co został bardzo zniszczony. W roku 1948 ks. Leon Dębicki przystąpił do odnowienia i urządzenia Kościoła.

W Tuszynie istniał jeszcze drugi kościółek - św. Andrzeja - już w roku 1708. Kiedy i przez kogo został pobudowany, dziś trudno ustalić. W roku 1740 po przyjęciu probostwa przez ks. Józefa Strzeleckiego kościółek był w opłakanym stanie, nie było na nim dachu i brakowało jednej ściany. Noszono się wtedy z myślą, aby go rozebrać jednak w 1763 r. został częściowo naprawiony. Wizytator kościoła z 1779 r. pisze o nim, że jest stary i mały. W 1782 r. "Komisja Dobrego Porządku" w sprawozdaniu swoim podaje, że "w środku rynku, na miejscu przyzwoitem ratuszowi, jest kościółek św. Andrzeja, z drzewa budowany, połową stary, połową zaś niedawno przebudowany, z dachem gontowym dobrym". Został rozebrany najprawdopodobniej przed rokiem 1800.

W XVI w. do parafii Tuszyn należą wsie: Bądzyń, Czyżemin, Młyn Czyżemski, Dłutów, Dylew, Górki Duże, Górki Małe, Jutroszew z młynem, Młyn Jaxyński dziś Ruta, Kalno i Kalenko, Kociełek, Leszczyny Łaziska, Rakowa Wola, Młyn Stroski, Szczukwin, Tążewy, Redociny, Wola Kazubowa, Wola Zbroszek i Wola Teszowa.

Na początku XX w. do parafii należały wsie: Aleksandrówek, Bądzyń, Bleszyn, Carska Wola, Czyżemin, Dylew, Garbów, Garbówek, Głuchów, Gorki Duże i Górki Małe, Jutroszew, Kępica Kruszów, Leopoldów, Maleniec, Młynek, Modlica, Niedas, Niwy Jutroszowskie, Ogrodzonka, Poddębina, Rydzynki, Stanisławów, Starostwo, Szczukwin, Tążewy, Trzciniec, Tuszynek Starościański, Tuszynek Duchowny, Wacławów, Wielkopole, Władysławów, Wola Kazubowa, Zagrody Jutroszowskie, Zofiówka i Żeromin.

Dziś do parafii Tuszyn należą: Aleksandrówek, Bądzyń, Czyżemin, Dylew, Garbów, Garbówek, Głuchów, Górki Duże, Górki Małe, Jutroszew, Kępica, Kruszów, Modlica, Niedas, Szczukwin, Wola Kazubowa, Żeromin.