Olej używany jest przy udzielaniu czterech sakramentów: chrztu, bierzmowania, kapłaństwa i sakramentu chorych. Poza tym olej jest potrzebny przy poświęceniu ołtarza, kościoła i dzwonów. W czasach biblijnych namaszczani nim byli prorocy i królowie przed rozpoczęciem swej misji. Namaszczone były także Arka Przymierza, Namiot Spotkania i sprzęt do służby Bożej. W czasach wczesnochrześcijańskich namaszczani bywali również pokutnicy powracający do Kościoła.
Zanim odczytamy pełne znaczenia symboliki namaszczenia, warto sobie uzmysłowić, że już samo drzewo oliwkowe ma wyjątkowy charakter i urok. Jest przede wszystkim drzewem bardzo żywotnym – może przetrwać nawet kilkaset lat. Literatura lubi opisywać nieregularne kształty przycinanych oliwek, poorane bruzdy starych pni, zawsze zielone liście, które drzewu nadają srebrzysty koloryt. Oliwa z wytłoczonych oliwek nadaje się nie tylko jako dodatek do potraw i paliwo do lamp; ponieważ łagodzi ból, goi rany, jest też wypróbowanym środkiem leczniczym. Starożytni Grecy uważali, że drzewa oliwkowe są święte. Oliwę używali jako środek chroniący skórę przed szkodliwymi wpływami środowiska, a zawodnicy namaszczali skórę, aby łatwiej wyrwać się z uchwytów przeciwnika.
Do tych właściwości oleju czy oliwy nawiązuje symbolika liturgiczna. Katechumen jest namaszczony przy chrzcie św., aby miał pomoc w walce ze złem. Namaszczenie olejem chorych cierpiącego ma przynieść mu złagodzenie i uświęcenie cierpień duchowych i fizycznych; jest też umocnieniem przy konaniu, na ostatnią w życiu walkę.
W czasie święceń kapłańskich i konsekracji biskupów są namaszczane ręce powołanych do służby Bożej, aby udzielić im mocy poświęcania i daru pośredniczenia w otrzymywaniu łask. Olej używany do liturgii sakramentów poświęca biskup w Wielki Czwartek, aby nabył nadprzyrodzonej mocy do posługi sakramentalnej. Św. Cyryl Jerozolimski pisze: „Widzialną oliwą namaszcza się ciało – świętym i żywotnym Duchem uświęca się dusza”.
Trzeba nam w tym miejscu podkreślić, że imię Zbawiciela – Chrystus (hebrajskie: Mesjasz) oznacza Namaszczony, a głębiej rozumiejąc – że Pan Jezus jako człowiek został przeniknięty całkowicie Bogiem. Chrystus Pan jest jednością Boga-Człowieka. Jest naszą mocą i naszym uzdrowieniem.